Rozmiar czcionki:

Kaszëbizna w miastach głównym tematem listopadowej Pomeranii

 

2. od redaktora

Z jednej strony oddziały Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego w dużych miastach są liczne, często mają obszerne siedziby, wśród swoich członków naukowców, animatorów kultury, polityków, przedsiębiorców i –jak można by sądzić – większe możliwości działania niż partë w małych miejscowościach. Z drugiej strony muszą w nich konkurować z wieloma innymi organizacjami, które również starają się przyciągnąć do siebie mieszkańców. Czy są gotowe do takiej konkurencji? Co mogą zaoferować? Czy pokazywanie się w strojach ludowych, msze z kaszubską liturgią słowa, spotkania przy kùchù mają jeszcze w tych oddziałach rację bytu?
To pytania, które warto sobie zadawać coraz poważniej, bo wciąż rośnie procent Kaszubów mieszkających w największych miastach Pomorza. Wydaje się, że jeśli chcemy ich zainteresować kaszubską kulturą, rodzimym językiem, lokalną historią, to musimy szukać atrakcyjniejszych niż dotąd sposobów ich prezentowania. Może warto bardziej uaktywnić wspomnianych na początku naukowców oraz animatorów kultury i poprosić, żeby szukali nowych metod przyciągania do Zrzeszenia? A może zostawić to nauczycielom języka kaszubskiego i skupić się tylko na wprowadzaniu tego przedmiotu do coraz większej liczby szkół? Albo nie ryzykować żadnych zmian i po prostu udoskonalać te działania, które podejmujemy od lat?
W tym numerze „Pomeranii” przedstawiamy zapis dyskusji na ten temat z przedstawicielami oddziałów ZKP z Gdańska, Gdyni i Słupska. Zachęcamy do zapoznania się z ich wypowiedziami i prosimy o Wasze głosy, drodzy Czytelnicy, bo sprawa jest ważna, może nawet decydująca dla przetrwania kaszubszczyzny.

3. Kòscół, fòlklor czë benchmarking?

W tim numrze pòspólnô debata cządnika „Pomerania” i Radia Gdańsk je namienionô kaszëbiznie w gardach i robòce miastowëch partów Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô. Ùczãstnikama ti diskùsje bëlë przedstôwcowie òddzélów KPZ we Gduńskù (Jerzi Nacel i Jerzi Kòszôłka), Gdinie (Teréza Hòppe) i Słëpskù (Antón Szréder).

„Pomerania”: Ju na zôczątkù chcemë rzeknąc, że najim célã nie je pòkôzanié, chtëren z wajich partów robi wiãcy, a chtëren mni. Mómë nôdzejã nalezc jakąs òdpòwiésc na pitanié, jak dzejac w miastach, żebë kaszëbizna trôfiała tam do lëdzy i bëła dlô nich atrakcyjnô. Zdôwô sã nama, że partë w wiôldżich gardach mùszą miec jiną ùdbã jak te w môłëch wsach.

Radio Gdańsk: Dobrze sã nama zdôwô? Dzejanié zrzeszeńców w Gdini mô wëzdrzec jinaczi jak w Lëni czë Krokòwie?

Teréza Hòppe: Jô dzejóm w miesce, w jaczim wedle badérowaniów dr. Jana Mòrdawsczégò mieszkô nôwiãcy Kaszëbów. Mògłobë sã tej zdawac, że mómë letką robòtã. Sygnie zebrac tëch lëdzy, fejn sã zaprezentowac, jich pòprowadzëc i sprawa je prostô... Równak tak to nie je. Robòta je tu cãżkô. Przede wszëtczim w taczi Gdini je baro wiele imprez òrganizowónëch chòcbë przez miasto i w tim spektrum rozmajitëch propòzycëji, jaczé dôwô miasto i rozmajité stowôrë, nie je letkò sã przedostac do lëdzy. I to je chëba nôwôżniészô trudnosc. W môłëch gminach sã kòżdi znaje, jak cos Kaszëbi zrobią, tej wiele lëdzy chãtno to òbezdrzi.

„P”: Tej jiwrã w miastach wedle wastnë Terézë je kònkùrencjô, jeżlë jidze ò kùlturalné i jinszé wëdarzenia. W Słëpskù téż tak to widzyta?

Antón Szréder: Pòdóbno. Badania z 2000 r. wëkazałë, że tëch, co sã przëznôwają do kaszubiznë, je ù nas 2400 lëdzy. Do te mómë w Słupskù kòl 6 tës. tzw. pół-Kaszubów. Z tegò bë wënikało, że co dzesąti mieszkańc najégò gardu cos mô wspólnégò z Kaszubama, ale – jak wastnô Teresa rzekła – nie je łatwò jich zebrac. W najim parce je 100 òsób i robimë przede wszëtczim dzejania integracyjné. Mòcno wëkòrzistujemë institucjã Kòscoła. Słupsk je trochã specyficzny. Je tu innô sytuacjô jak na Pòmòrzu Gduńsczim. Wedle spisu ùrzãdowégò prusczégò z 1890 rokù w całim pòwiece bëło leno 7 Kaszubów i 308 Pòlôchów. Te dóné pewno bëłë zaniżoné, ale tak pò prôwdze Kaszubi na te terenë przëbëlë pò drëdżi wòjnie swiatowi wëmieszóny chòcbë z lëdzama spòd Wilna. I w parce téż mómë lëdzy z rozmajitëch strón, téż z Kresów.

8. Cmentarze bliskie, dalsze i dalekie

Są stale obecne w naszym życiu. Odwiedzamy na nich swoich bliskich i znajomych, bywamy na nich przy okazji pogrzebów, niekiedy spacerujemy ich alejkami rekreacyjnie lub turystycznie, w tym ostatnim przypadku zdarzy się nam zrobić zdjęcie jakiegoś szczególnie pięknego, wystawnego lub tylko dziwacznego nagrobka. Współczujemy i wspominamy, niekiedy oglądamy bez emocji, niekiedy traktujemy jak kolejny etap na turystycznej trasie.
A na początku listopada gromadzimy się na nich, będąc członkami wielkiej wspólnoty na równi z tymi, którzy zostaną na miejscu, kiedy my już pójdziemy na rozgrzewający bigos i kielicha, przy których poświęcimy trochę czasu naszym zmarłym.
Ale nasza rozłąka będzie tymczasowa. W końcu kiedyś i do nas przyjdzie ktoś, kto potem ucieknie przed listopadowym chłodem na bigos i kielicha.


12. Moje spotkania z Andrzejem Grzybem

W Czarnej Wodzie 9 lipca 2016 roku pożegnaliśmy senatora Andrzeja Grzyba. Pożegnać pana Andrzeja przyjechało prawie całe Kociewie. Mój rodzinny Tczew przysłał silną reprezentację. Pożegnaliśmy nie tylko senatora RP, poetę, prozaika, regionalistę, samorządowca, dużą i barwną indywidualność, ale przede wszystkim miłośnika i piewcę Kociewia. Pomimo upływu kilku miesięcy senator Grzyb jest często i przyjaźnie wspominany.

14. Bògaté ùtwórczé wôrtnotë

Tatiana Slowi i Anna Trepczik dobëłë w nôwôżniészim kaszëbskòjãzëkòwim lëteracczim kònkùrsu.
We Gduńskù w Nadbôłtowim Centrum Kùlturë òstôł rozrzeszony latosy, ju XVII, Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona. Òd pôrã lat ni mòże gò zwac blós prozatorsczim, bò òrganizatorzë (wejrowsczé Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi) bédëją ùczãstnikóm ùdzél w dwùch kategóriach: prozë i pòezje.

14. Dzecë a jinszé magiczné stwòrë (wëjimk)

Chëcz z mòdrima òczennicama bëła ju czësto krótkò. Òd drodżi jednak òddzeliwôł jã cemnozelony las i rzéka. Drogą jachało czerwioné aùto, w jaczim òd cziles gòdzënów smaczno spała Ana. W môłi, szesclatny rączce mòckò scëska swòją ùlubioną Julkã – malinką pùpkã z zestôwkù klocków Lego. Nie je wiedzec, co sã Anie sniło, wôżné równak je to, że jacha na pòtkanié z przigòdą, ò jaczi nie sniło sã nikòmù.

16. Witôj przigòdo! (wëjimk)

„Jô nie czuł ani głodu, ani ùmãczeniô. Jem jachôł, a czej wid dnia zgasł, jem sã przedzérôł bezdrożëszczama w czerënkù blós maklewnym, wpôdającë w rzôdczé plëtë błocëszcza, tej-sej czësto przepadné, z jaczich z biédą dôwało mie sã wëdostac. Jô szedł a szedł...
Nad mòczadłã ùwijałë sã flotile bączków z widkã, chrochtałë milijónë żabów, przerazlëwie brzãczałë roje mëgów i kòlëłe niemiłoserno. Przëpalonô swiécówka òd wanożny lãpë sprôwia, że niemòżebnym sã stało wszelejaczé rozeznanié w przechòdach bez strëdżi i bagniszcza.

18. Czemù Kamiané jezoro mô wielefarwistą wòdã? (wëjimk)

W jednym piãknym, në nié dëcht zwëczajnym jezorze na Kaszëbach żëła syrena. Wedle gôdczi niejednëch to bëła jezórnica. Tu mùsz je wëłożëc, że Kaszëbi rozeznôwają wiele ôrtów wòdnëch pannów, zanôleżno òd tegò, gdze òne żëją. Mòrzëce to pannë, chtërne żëją w Bôłce i jinszich mòrzach, jezórnice – pannë jezórné. Są téż i redunice – pannë żëjącé blós w reduńsczich jezorach, a to są czësto nadzwëkòwné jezora. Chòcbë temù, że te czilenôsce jezorów w kółkò złączonëch rzéką Redënią są jakno pëszny nôszijk, co jegò je widzec z górë z òknów tralota abò téż na kôrce Kaszëb.

20. Część 1. Czasopisma wydawane na kaszubach do roku 1939

Za pierwsze pismo publikowane w języku kaszubskim uznaje się „Skôrb Kaszébsko-słovjnskjè mòwé”, założony przez Floriana Ceynowę (1817–1881), nazywanego „ojcem kaszubskiego regionalizmu” i „ojcem kaszubskiej literatury” (pierwsze jego teksty z poł. XIX wieku uważane są za początek literatury kaszubskiej, opracował także pisownię i gramatykę kaszubską, którą wielokrotnie modyfikował).
Jak zauważa Wiktor Pepliński, „Skôrb Kaszébsko-słovjnskjè mòwé” jest traktowany jako pierwsze kaszubskie czasopismo, ponieważ przemawia za tym „(…) periodyczność wydawnictwa, wewnętrzna struktura treści, składająca się z różnorodnych działów i rubryk, podział na numery z autonomicznymi winietami”. Pierwszy zeszyt czasopisma ukazał się w 1866 r. (t. 1, z. 1, nr. 1–6) , kolejny dwa lata później (t. 1, z. 2, nr. 7–12). Trzynasty numer, mimo że już przygotowany, nie doczekał się wydania. Pismo było drukowane przez mieszczący się w Świeciu zakład Wilhelma Moesera i Juliusza Hauffego.

24. Piosenek dawnych czar

Żyjemy w czasach, w których pragnieniem wielu jest tylko chwila bieżąca, przynosząca stale coś nowego. Księga Eklezjastesa głosiła przecież przed wiekami: „Nic nowego pod słońcem”. Czy to stwierdzenie dotyczy także piosenkarstwa? Epoka filmu i płyt gramofonowych stworzyła pojęcie szlagieru, piosenki, która wędrowała na listę przebojów. Dlaczego jednak, jak w żadnej może innej dziedzinie, tak szybko owe szlagiery wypierają nowe i ciągle nowe piosenki, często i nowi wykonawcy?

26. Pòmachtóny żëwòt Bruna Richerta wedle aktów z archiwùm Institutu Nôrodny Pamiãcë (dzél 7)

Jak jesmë piselë w pòprzédnym dzélu, pò tim, jak krëjamnô wespółrobòta z Miesczim Ùrzãdã Pùblicznégò Bezpiekù (MÙPB) w Gdinie stała sã dlô Bruna Richerta drãgô do strzimaniô, ùdbôł òn so zmienic môl robòtë i mieszkaniégò. Żebë ùcec przed szefã ww. ùrzãdu, skùńcził robic w gazéce „Dziennik Bałtycki” i zaczął robic jakno szkólny w òglowòsztôłcący szkòle w Pùckù. Do tegò téż gardu przecygnął tedë z białką z Lëzëna, gdze mieszkôł w czasu, czej zaczinôł swòje wespółdzejanié z bezpieką. Nie òznôczało to równak, że kapitón Jón Górecczi, chtëren òd 1 maja 1949 r. robił ju jakno szpektor w przédnictwie (pòl. Kierownictwo – S.F.) Wòjewódzczégò Ùrzãdu Pùblicznégò Bezpiekù (WÙPB) w Gduńskù, dôł pòkù wiadłodôwôczowi „C-5”. Pò jaczims czasu òd przëjachaniégò Richerta do Pùcka dôwny szef gdińsczégò MÙPB przëjachôł do tegò miasta, żebë òdszukac tam Richerta i znowic łączbã z nim. Nigle dejade napiszã wiãcy ò ti sprawie, mùsz wspòmnąc ò jesz jedny rzeczë, jaką jidze nalezc w aktach, a tikający sã prawie tegò czasu.


29. Jak się ma Pomorze…

Właściwie powinnam uściślić – jak się ma Kociewie moje. Przed III lub IV Kongresem Kociewskim prowokacyjnie spytał o to Andrzej Grzyb, teraz już świętej pamięci. Jako nieuleczalna optymistka, choć umiarkowana, odpowiedziałam chętnie, że nie jest tak źle. Widać efekty kongresów, edukacji regionalnej w szkołach, ożywienie lokalnych mediów, rozwój piśmiennictwa itd. Oczywiście chodzi o życie kulturalne, kwestie polityczne, kondycja gospodarcza to tematy odrębne, choć wiem, że liczy się całość. W felietonie nie ma na to stosownego miejsca. A w kulturze dzieje się dużo. W moim notatniku („warto o tym wspomnieć” – myślę, zapisuję) znalazło się aż osiem wydarzeń, o których muszę wspomnieć, bo składają się na ogólny, krzepiący obraz. Osiem w ciągu czterech tygodni, niezła średnia. W ogóle dzieje się więcej, tylko że nie udaje mi się „być wszędzie”.

30. Dlô Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszenia

Ùrodza jem sã, mieszka i chòdzëła do szkòłë w Kòscérznie. Równak, czej le nadarzëła sã leżnosc, bëła jem w Grzëbòwie, gdze mieszkelë mòji starkòwie i rodzëna mamë, abò w Łubianie, ù starków i rodzënë tatë. Wiedno bëło mie mało tegò, co nôblëższé: kaszëbsczi mòwë i tëch rozmajitëch òpòwiesców ò tim, co wkół, co nôblëżi. Na dzywnô teskniączka sprôwiała, że ceszëła jem sã z pòtkaniô na swòji stegnie w Kòscérznie taczich pòstacjów, jak: Wanda Szopińskô, Édwôrd Bréza, Jerzi Knëba, Bronisława Plińskô, Jan Landowsczi, Albin Gùlczińsczi – mój wëchòwawca w liceùm (i jaż dzyw to béł tedë dlô mie, że ùcził, przë swòjim hùmanisticznym pòzdrzatkù na ùcznia, fizyczi).

32. Wspòmink ò Karlu Kreffce z Òtomina

W slédny „Pòmeranii” gôdôł jem m. jin. ò mòjim pierszim zéńdzenim z Karlã Krefftą òbczas I Zjazdu Kaszëbsczégò Zrzeszeniô i ò tim, jak mie „kùpił” do kaszëbiznë. Chcôłbëm jesz wrócëc do tegò wiôldżégò Kaszëbë i mòjich z nim pòtkaniów.
Drëdżé zéńdzenié z Karlã miało môl na ùroczëstoscë w „Dwòrzë Kaszëbsczim” w Kartuzach 2 strëmiannika 1958 rokù z leżnoscë 20. roczëznë smiercë dr. Aleksandra Majkowsczégò, na chtërny téż bëłë: białka doktora Aleksandra, sostra Frania i córka doktora Damroka. Referat wëgłosył prof. Sztefón Bieszk. W dzélu artisticznym wëgłoszoné bëłë wiérztë. Jô deklamòwôł Majkòwsczégò „Drużbã”, a za sztërk Karol Kreffta chwëcył krutop z kwiatama, co stojôł mù na drodze, i wskòcził na binã – scenã, gdze wspòminôł bëlné dokôzë Majkòwsczégò (nie wiém, czemù nie chcelë Karola dopùscëc do głosu, ale wierã temù, że mówcą béł wspaniałim i nijak ni mógł swòji gôdczi skùńczëc).


33. Ten kraj polski – nawet zwierzęta tu po polsku mówią

Tatk niedługo był w Toruniu. Został przeniesiony do wsi granicznej na Łużycach. Dzięki paczkom żywnościowym słanym jego szefowi udało mu się wymigać od frontu; w końcu wyprosił przeniesienie go do straży portowej w Gdańsku. Teraz nënka mogła go odwiedzać, osobiście zawozić wiktuały, którymi nadal się posługiwał przy załatwianiu spraw dla niego zasadniczych. Jednego dnia nënka zabrała ze sobą swego najstarszego synka Józefa, miał jej pomóc nieść paczkę i zobaczyć się z ojcem. Naturalnie chłopak wiadomość tą przyjął z wielkim uradowaniem. Cieszył się podróżą, ciekawił go Gdańsk, o którym tyle nasłuchał się opowiadań. Przeszłe emocje nie pozwoliły mu dospać do rana, ale nic to, bo i tak czuł się już o godzinie piątej rześki i silny, co pragnął demonstrować niesieniem dość ciężkiej paczki z Połczyna do Pucka, naturalnie matka przyszła mu w tym z pomocą.

35. Centrum Hewelianum

Dzisiejszy spacer zaprowadzi nas na Górę Gradową. Jednak by zbytnio nie zmarznąć, zamiast na szlak starych fortyfikacji zapraszamy na wystawy przygotowane tu przez Centrum Hewelianum.

38. Żydzi

W 1310 r. wielki mistrz krzyżacki Siegfried von Feuchtwagen wydał edykt zakazujący przebywania na terenie państwa zakonnego „Żydom, czarodziejom, czarnoksiężnikom i włóczęgom”. W 1435 r. stany pruskie uchwaliły zakaz wjazdu kupców żydowskich w celach handlowych. Wrogie stanowisko wobec przedstawicieli tej nacji nie zniknęło w Prusach po sekularyzacji zakonu, zdecydowanym przeciwnikiem obecności Żydów w swoim księstwie (a także arian i Cyganów) był Albrecht Hohenzollern (1490–1568). Wyjątek uczynił władca jedynie dla kilku lekarzy.
Sytuacja zaostrzyła się wraz z powstaniem Królestwa Prus. W latach 1738–1773 królowie pruscy ogłosili cztery ważne akty skierowane przeciwko żydowskim mieszkańcom, wśród nich zakaz pobytu w nim „Żydów niezamożnych” (1750), „przeciw domokrąstwu w ogóle, a lichwie Żydów na wsi w szczególności” (1763) oraz całkowity zakaz osiedlania się Żydów na wsi (1773).

40. Kultura w krypcie

Gdańsk ma Centrum św. Jana, czyli wspaniałą świątynię w roli ośrodka kultury, mają także Chojnice swoje Collegium Ars w pojezuickim kościele Zwiastowania NMP, zwanym potocznie gimnazjalnym. Odrestaurowany przed kilku laty z wielkim staraniem, nie tylko odzyskał barokowy blask, lecz także został przystosowany do pełnienia nowych funkcji. Sklepiona krypta, rozciągnięta na całą długość kościoła (za moich czasów szkolnych były tam jeszcze trumny zakonników), służy dziś jako ożywione miejsce spotkań, wykładów, projekcji, koncertów kameralnych, wystaw. Do urządzania wystaw artystycznych bądź dokumentalnych służy także południowa empora (znakomicie doświetlona), a przede wszystkim wielka sala ekspozycyjna nad stropem hali kościelnej, na poddaszu. Jedyny mankament to konieczność pokonania niełatwej spirali schodów, ale cóż to znaczy dla złaknionych estetycznych wrażeń!

42. Do przerwy 0:1, czyli Cztery pory roku na Rozstajach

Nie ma na Pomorzu drugiego takiego turnieju. Próżno też szukać jego odpowiednika w innych częściach naszego kraju. To wyjątkowe zawody, podobnie jak wyjątkowy jest ich pomysłodawca – Andrzej Kowalczys. To on wymyślił turniej dzikich drużyn, który cztery razy w roku elektryzuje cały piłkarski świat, przynajmniej ten na pograniczu gdańskiego Przymorza i Zaspy, gdzie rozgrywane są zawody.

Andrzej Kowalczys to fan piłki nożnej, od blisko 50 lat kibic Lechii Gdańsk (co tłumaczy zielone barwy, jakimi reklamuje się turniej), zawodowo specjalista od leczenia uzależnień. Niemal wszyscy utożsamiają jednak Andrzeja z piłką nożną. Jedną z przyczyn tego stanu jest turniej „Do przerwy 0:1”, który od kilku lat organizuje wspólnie z Gdańską Fundacją Dobroczynności. Nazwa turnieju nie jest przypadkowa. Została zapożyczona z polskiego serialu telewizyjnego dla młodzieży, zrealizowanego na podstawie powieści Adama Bahdaja pod tym samym tytułem. Serial cieszył widzów pod koniec lat 60. XX wieku, a jego bohaterami byli chłopcy, którzy próbowali wygrać turniej drużyn podwórkowych.

44. Europejskie boje kaszubskich drużyn

W listopadzie jesteśmy już na półmetku fazy grupowej tych najważniejszych dla piłki klubowej europejskich rozgrywek – Ligi Mistrzów. Po raz pierwszy od dwudziestu lat oglądamy zmagania polskiej drużyny na tym poziomie. Warto wspomnieć, że jest to niechlubny rekord w oczekiwaniu na fazę grupową LM, ot choćby BATE Borysów – mistrz Białorusi – regularnie grywa na tym poziomie.
Nawiązując tytułem do cyklu o kaszubskich drużynach w rozgrywkach krajowych, chciałbym przypomnieć czytelnikom historię występów kaszubskich drużyn w europejskich pucharach.

45. Dudniące kroki Krzysztofa

Widok Gdańska i jego okolic podziwiany z którejś wieży Głównego Miasta ma jedno miejsce osobliwe: wzgórza na południu. To jedyny odcinek panoramy, który od wieków pozostaje nieporuszony. Gdy patrzymy w dół, widzimy uliczną krzątaninę, słyszymy odgłosy miasta. Gdy spoglądamy na północ, obraz urozmaicają nam śmigające po Motławie motorówki i powolny ruch dalekomorskich statków. Nawet odległa sylweta malborskiego zamku, widoczna stąd przy dobrej pogodzie, zmieniała się kilkakrotnie w ciągu ostatnich pokoleń. Zielona, przemacerowana błękitnym światłem linia lasów Wyżyny pozostaje w spokojnym bezruchu. Spokój to odwieczny, więc pełen majestatu. A jednocześnie dyskretny. Chyba mało która z podziwiających panoramę osób spogląda w tamtym kierunku. Południowy horyzont jest czymś oczywistym, więc niedostrzeganym – jak powietrze.

46. Borzyszki i Koszniki w drodze. Z Kaszub do Lwowa

Od dawna nachodziła mnie myśl o tym wyjeździe. Z wielu względów, o czym będzie jeszcze mowa. Lwów – Czerniowce – Worochta w Karpatach Wschodnich to główne etapy tej podróży, w którą wyruszyliśmy w czerwcu 2016 roku. Wasza rodyna ne zwidcy? Sprawdi, Wy ne jidete do Kamincia? Wsi Poljaki tam pryjiżdżajut [Wasza rodzina nie pochodzi z tych terenów? Naprawdę nie jedziecie do Kamieńca? Wszyscy Polacy tam jeżdżą] – sympatyczny pracownik stacji pod Tarnopolem, tak jak i inni napotkani, nie mógł pojąć trasy naszej wyprawy. Tak, ta podróż miała pewne znamiona wyprawy, choćby z tego względu, że wyruszyliśmy w cztery pokolenia Borzyszkowskich i Koszników; najstarszego i najmłodszego uczestnika dzielił i łączył dystans 80 lat.

50. O Kazimierzu Śliwkowskim

Kiedy mam okazję, by zająć się jakąś historyczną postacią, staram się poznać związane z nią miejsca. Tak też było, gdy redakcja Polskiego Słownika Biograficznego zwróciła się do mnie o napisanie biogramu Kazimierza Śliwkowskiego, współtwórcy i prezesa międzywojennego Związku Literatów Polskich na Kaszubach (ZLPK). Z pozoru było to łatwe zadanie, bo został on już wcześniej dostrzeżony w kilku publikacjach encyklopedycznych, słownikowych, w których w znacznej mierze oparto się na relacji córki.

54. Lektury

58. Malowóné dzecë na Kaszëbach ë Kòcewim

Ułani, ułani, malowane dzieci...” tak zaczinô sã nôbarżi znónô spiéwka ò pòlsczich żôlnierzach-ridownikach. Równak òkróm ùlanów westrzód 40 pólków jazdë w pòlsczim przedwòjnowim wòjskù bëlo téż 10 partów kònnëch strzélców ë 3 szwòleżérów – ne bëlë, jak to sã z pòlska gôdô, „elitarne”. Jeden z nëch brôl ùdzél w zdënkù Pòlsczi z mòrzã, a òd 1926 rokù ju do sami wòjnë nalôz so plac kòl nas. Bél to 2 Półk Roczitniańsczich Szwòleżérów.

61. Klëka

68. Kùflôrz, to je naju pëlckòwsczé z brifką tańcowanié

– Rozmiejesz të tańcowac? – mie nic, tobie nic zapitôł brifka, chtëren swòjim zwëkã, bez pòchwôlonégò, wlôzł mie w chëcze, legł na zófie a wzdichnął: – Bò mie nodżi jak biés bòlą.
– Òd cze? – nawetkã jem na niegò nie wezdrzôł, bò prawie sztëpòwôł jem wełniané żoczi, kò zëma ju za dwiérzama a szpérë miarzną.
– Në òd tańcowaniô – òdrzekł drëch, a czëc bëło zadzëwòwanié w jegò głosu.
– Bëła wa z twòją dze na wieselim?
– Nié! – machnął rãką brifka. – Jak wiedno nick të nie wiész.
– Co jô chcã wiedzec, to jô wiém, a resztã të mie dopòwiész…
– Chcesz wiedzec czë mdzesz sã dali mądrowôł?
– Gadôj, gadôj – cësnął jem dzurawą żokã w nórt. Na nick terôzka na mòja robòta! – Në pòwiôdôj.
– Të wiész, że jô jem sóm jeden chłop, a białków dwadzesce dwie?
– Dwadzesce dwie – òdezwôł jem sã do niegò z wëszczérgą – ale, drëchù, co i jak i dze?
– Co i jak i dze? Kò na kùrsu tuńca! Mùzycznô Akademiô ze stolëcë a Pëlckòwsczé Mùzeùm Pismieniznë i Mùzyczi z Miasta tak co wëmëslëłë. – Brifka pòkrãcył banią. – Pò prôwdze të jes czësto z lasa.
– Z lasa to je lesny a të z nim razã mët, kò prawie jes stamtądka przëjachôł. Widzôł jem bez òkno.


 

Joomla Templates - by Joomlage.com