Rozmiar czcionki:

W majowej Pomeranii piszemy m.in. o książkach wydanych w języku kaszubskim

2. od redaktora

Sporo dobrych wiadomości dociera ostatnio do miłośników książki pomorskiej i kaszubskiej. Przede wszystkim historycznej. Dwa miesiące temu pisaliśmy o pracy Marka Smolińskiego Świętopełk Gdański, przed miesiącem zapowiadaliśmy biografię Bernarda Szczęsnego, w tym numerze Krzysztof Korda opowiada o swojej publikacji poświęconej ks. Józefowi Wryczy.
Tym, którzy żyją nie tylko historią, warto polecić poezję Bożeny Ugowskiej, która pod koniec kwietnia w Nowej Karczmie promowała swój drugi tomik wierszy Òkrëszënë żëcégò (pierwszy, wydany 20 lat temu, zatytułowała równie skromnie Zdebło na swiat cësniãté). Całkiem niedawno ukazała się Szescdzesątka Stanisława Jankego i Macieja Tamkuna, zawierająca wiersze pierwszego z nich (piszemy o niej w kwietniowej „Pomeranii”) oraz kaszubskojęzyczne książki nie tylko dla dzieci: Balbina z IVB i Miedzwiôdk Pùfôtk. Ponadto ukazały się Bajki i bajeczki. Bôjczi i bôjeczczi Alojzego Nagla, a także wiele innych publikacji, które dla mieszkańców Pomorza mogą być interesujące.
Wszystkie te książki można znaleźć w nowej księgarni, która została uroczyście otwarta 1 kwietnia w Domu Kaszubskim w Gdańsku. Anna Dunst z Wydawnictwa Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego zapewnia, że na półkach obok publikacji ZKP i Instytutu Kaszubskiego znajdą się (właściwie już są) książki wydawane m.in. przez Region, Bernardinum, Rost, Uniwersytet Gdański, Uniwersytet Jagielloński, Polską Akademię Nauk, Akademię Pomorską w Słupsku, Wojewódzką i Miejską Bibliotekę Publiczną w Gdańsku czy bibliotekę w Bolszewie. To trzeba zobaczyć!


3. Weńc, pògadac i wząc knéżkã do rãczi

Z direktorką Wëdôwiznë Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô Aną Dunst gôdómë m.jin. ò nowi pòmòrsczi ksãgarni we Gduńskù i ò ksążkach dlô dzecy a ùstnëch.

W czerwińcu łońsczégò rokù jesmë piselë ò nowim graficznym òbleczënkù internetowi ksãgarnie KaszubskaKsiazka.pl. Terô jesmë sã doznelë ò pòwstanim ksążnicë w Kaszëbsczim Dodomie kòl szas. Straganiarsczi we Gduńskù. Wiele sã dzeje. To dokôz wiôldżégò zainteresowaniô czëtińców czë je czësto jinak: jidze tak lëchò, że na mòc szukôta czegòs, co kùreszce przëchłoscy lëdzy do pòmòrsczi ksążczi?

Zdrzącë òd stronë wëdôwcë, wëdóną ksążkã je mùsz przedac. Mómë starã robic to na rozmajiti ôrt. W òdniesenim do kaszëbsczich ksążków sprôwdzają sã wëdôwné stojiszcza òrganizowóné z rozmajitëch leżnosców. Wôżnym krokã dlô naji wëdôwiznë bëło òtemkniãcé w 2012 rokù internetowi ksążnicë – w maju miną 4 lata òd zrealizowaniô pierszégò zamówieniô. Czas pòkôzôł, że bëła to dobrô decyzjô. 230 tësący òdwiedzającëch, pôrã tësący zamówieniów swiôdczi ò tim, że ten ôrt kùpiwaniô je pasowny – òsoblëwie dlô lëdzy z bùtna Kaszub, co chcą miec kòntakt z kaszëbsczim jãzëkã i nają kùlturą.

4. Księgarnia na Straganiarskiej

W ostatnich latach w izbach Domu Kaszubskiego zrodziło się bardzo dużo ciekawych pomysłów. Ich część dotyczyła działalności wydawniczej, czego efektem jest znaczący wzrost liczby nowych publikacji firmowanych przez Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie oraz Fundację Wydawnictwo Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego. W 2015 roku wydaliśmy aż 18 nowych książek, do których można dodać 7 tytułów, które doczekały się kolejnej edycji lub dodruku. To znaczący wzrost, zważywszy, że jeszcze 5 lat temu Zrzeszenie wydawało 2–3 pozycje rocznie. Na ten rozwój działalności wydawniczej złożyło się kilka czynników: coraz skuteczniejsze pozyskiwanie dotacji przez pracowników ZKP, polepszenie współpracy z nauczycielami języka kaszubskiego oraz szkołami uczącymi jedynego języka regionalnego w Polsce, podniesienie jakości produktów ukazujących się pod naszą marką, nawiązanie kontaktów z nowymi instytucjami i osobami działającymi na szeroko pojmowanym rynku wydawniczym. Ostatnie lata to był również czas wnikliwej obserwacji rynku oraz podpatrywania najlepszych.
Równolegle do wydawania nowych książek staraliśmy się rozwijać sprzedaż i dystrybucję naszych publikacji. W 2014 roku uruchomiona została księgarnia internetowa www.kaszubskaksiazka.pl. Zależy nam na tym, aby była ona postrzegana „jako najlepsza, innowacyjna księgarnia na kaszubskim rynku wydawniczym” i „aby oferta książek oraz informacja o nich była jak najszersza i ciągle rozbudowywana”. Aby to osiągnąć, nawiązaliśmy współpracę z wieloma podmiotami z rynku wydawniczego i dzisiaj ofertę księgarni internetowej tworzy ponad 450 różnych pozycji.

 

6. Kontrowersyjny, ale wielki

Z autorem pierwszej naukowej biografii ks. Józefa Wryczy dr. Krzysztofem Kordą rozmawiamy o zaletach i wadach tego Króla Kaszubów rodem z Kociewia.

Przez kilkadziesiąt lat napisano wiele biogramów ks. Józefa Wryczy i artykułów mu poświęconych. Dlaczego aż tyle?

To zaleta osób wielkich. Mają swoich zwolenników i przeciwników, nikomu nie są obojętni. Taki był ksiądz Józef Wrycza. Kontrowersyjny, ale wielki

Skąd się wzięły tak różne opinie na jego temat?

Pochodzenie opinii jest różne. Ksiądz był legendą. Co rusz dopisywano mu (w ludowej opowieści) nowe zalety i zasługi. W rzeczywistości miał, co prawda, wielu zwolenników, nawet wyznawców, ale z każdym rokiem było ich coraz mniej w jego najbliższym otoczeniu. Miał ich wielu w Polsce, z dala, tych, którzy znali go tylko okazyjnie, podczas imprez czy manifestacji.
Wśród najbliższych, sąsiadów, parafian, oceniany był i jest różnie. Nie chodzi o to, że bardzo źle, nie. Oni oceniają go po prostu tak, jak go pamiętają. Przypominają wszelkie dobro, które uczynił, ale złych uczynków księdza nie wymazał z pamięci nawet upływający czas.
Słowa „kapłan” używam w biografii Wryczy bardzo ostrożnie. Wprawdzie kapłaństwo nadawało bieg jego osobistym dziejom, umiejscawiało w kontekście, na który składało się wiele szczegółów, zależności i osób, jednak nie było czymś, co tak naprawdę by go opisywało. Mając dostęp do różnych dokumentów, nie da się obronić tezy, że był wyjątkowym księdzem, gorliwym duszpasterzem. Prawdą jest, że ten wysoki ksiądz, pułkownik, legenda Pomorza, mający dodatkowo bardzo silny głos, budził nabożny szacunek wiernych. Nie nazywam go jednak w swojej pracy „kapłanem”, bo ten zwykle kojarzy się przede wszystkim ze sprawującym liturgię pośrednikiem między Bogiem a ludźmi, z kimś, kto dźwiga ciężar człowieka ku Bogu i dźwiga ciężar Boga wobec ludzi. Wrycza był księdzem konfliktującym się z parafianami, rozdającym kopniaki, biorącym udział w bijatykach. Trudno widzieć w nim człowieka przepełnionego misją duchową. Dla pamięci potomnych warto jednak odnotować, że pod koniec potrafił codziennie o północy chodzić do kościoła na modlitwę za swoich dobrodziejów.

9. Ò pòmòrsczi szkòle w Pelplënie

Problemë pòmòrsczi edukacje, diskusjô ò tradicje i promòcjô nowi platczi z pùstonocnyma spiéwama. To nôwôżniészé wëdarzenia latoségò Pelplińsczégò Areòpagù.

W dniach 22–23 łżëkwiata do Pelplëna przëjachelë przedstôwcowie kaszëbskò-pòmòrsczi rësznotë z rozmajitëch strón. Dëchòwny i swiecczi regionalëscë przëzdrzelë sã przede wszëtczim jiwróm edukacji w najim regionie. Na zôczątkù przëwitelë gòscy pelplińsczi biskùpòwie – òrdinariusz Riszard Kasyna i pòmòcniczi Wiesłôw Smigel, chtëren prowadzył òbradë pierszégò dnia.

10. Gduńsczi wik nié dlô rëbôków?

Slédny rôz te łowiszcza miôł zamkłé miemiecczi òkùpant w 1940 rokù – pòd taczim hasłã (le pò pòlskù Ostatnio te łowiska zamknął okupant niemiecki w 1940 roku) wiãcy jak 50 rëbacczich kùtrów z Hélu, Jastarnie, Wiôldżi Wsë, Łebë, Gduńska ë Zôpadnëch a Óstowëch (Wschòdnëch) Górków wëszło pòd kùńc strëmiannika na wòdë Gduńsczégò Wikù. Prawie na nen ôrt chcelë zaprotestowac procëm projektowi rozpòrządzeniô Minystra Mòrsczégò Gòspòdarzeniô ë Strzódlądowi Żegludżi, jaczi tikô sã szczegółowëch reglów rëbaczeniô. W papiorze sa zôpisë, jaczé – letkò gôdając – nie widzą sã rëbôkóm. Òb czas akcje zrzeszëlë sã rëbôcë ze Zrzeszeniô Mòrsczich Rëbôków – Òrganizacje Produceńtów, Ògranizacje Produceńtów Wiôlgô Wies ë Pòmòrsczi Òrganizacje Produceńtów Arka.

12. Pòmachtóny żëwòt Bruna Richerta wedle aktów z archiwùm Institutu Nôrodny Pamiãcë (dzél 2)

Òrganizacjô Kaszëbsczi/Nôrodny Młodzëznë
Pòczątk II swiatowi wòjnë i czas taceniô sã Bruna Richerta na pôłnim kaszëbsczi zemi zrzeszoné są z dzejanim w tim òkòlim Wòjskòwi Òrganizacje Kaszëbsczi Młodzëznë (pòl. Organizacja Wojskowa Młodzieży Kaszubskiej). Wedle dokùmentów, w jaczich B. Richert òpisôł bezpiece swòje donëchczasné żëcé, òsta òna założonô w lëstopadnikù abò w gòdnikù 1939 r. Założił jã sóm Richert razã z czile sztudérama i ùczniama, a zrobic to miôł nibë na rozkôz ksãdza Józefa Wrëczë, chtëren tacył sã tedë w tim samim òkòlim. Òrganizacjô ta wspòmnionô je w historiczny lëteraturze (np. w dokazach Andrzeja Gąsorowsczégò i Józefa Bòrzëszkòwsczégò). Wëstãpiwô òna tam jakno jedna z pierszich kònspiracjowëch òrganizacjów na Pòmòrzim, chtërna dzeja na grańcë krézów chòjnicczégò i kòscersczégò w òbéńdze Wiela, Kôrsëna i Òsowa. Nôleżnikama ji bëlë colemało szkòlôce gimnazjum w Kòscérznie. Zéńdzenia jich òdbiwałë sã krëjamno abò na wielewsczi kalwarie, abò w gbùrstwach drëchów, a òb czas tëch pòtkaniów jich ùczãstnicë òdkôzywelë sobie wiadła ùczëté w radio (jaczégò w tim czasu nie bëło wòlno słëchac). Sóm Richert w swòjim żëcopisu pisze, że dzejnota ti òrganizacje ògrańcziwa sã przede wszëtczim do werbòwaniô nowëch nôleżników. Wôrt wspòmnąc przë leżnoscë, że bòhater najégò artikla w swòjich żëcopisach kąsk jinaczi jak ùczałi w ksążkach pòdôwô pòzwã swòji òrganizacje. W 1949 r. napisôł, że bëła to Òrganizacjô Nôrodny Młodzëznë na Kaszëbach (pòl. Organizacja Młodzieży Narodowej na Kaszubach), zôs w 1953 r. pòdôł pòzwã Wòjskòwô Òrganizacjô Nôrodny Młodzëznë na Kaszëbach (pòl. Organizacja Wojskowa Młodzieży Narodowej na Kaszubach).

14. „Pamiętasz, była jesień...”

Powiedzmy na wstępie, że niemal każdy pamięta ze spraw otaczającego świata inne wydarzenia, inne blaski czy cienie epoki. Pamięć zbiorowa, oficjalna, rodzinna czy wspomnienia z młodości, reminiscencje z lektur, z oglądanych filmów, z lat szkolnych – wszystko to razem po latach stwarza pogmatwany obraz nieraz daleki od realiów danej epoki. Nasze wspomnienia z młodości mają z reguły charakter ściśle indywidualny: co z tego, że wokół była wojna, bombardowania, brak żywności, terror, jeżeli w tym czasie ktoś przeżywał pierwszą, wspaniałą miłość… O takich dniach pisał jeszcze w spokojnych latach przed I wojną światową poeta Kazimierz Przerwa-Tetmajer: „Pamiętam ciche, jasne, złote dnie...”.

16. Reklama i ogłoszenie w międzywojniu

Nie ma dnia, który byłby wolny od reklamy. Atakuje nas w telewizji, radiu, prasie, w Internecie, na ulicach. Może drażnić, ale czy tego chcemy, czy nie, stanowi składnik naszej rzeczywistości. Reklama to tekst o charakterze perswazyjnym, nakłaniającym. Zawiera w sobie dwa elementy, oba są konieczne, aby reklama w ogóle zaistniała. Są to perswazja i informacja.
Perswazja jest najczęściej hasłowa, natrętna i nieznająca umiaru. Bywa oparta na zwrocie charakterystycznym, pomysłowym, czasem zniekształcającym normy obowiązujące w języku. Informacja o produkcie powinna być rzetelna i często jest, natomiast podawane są jedynie te dane, które podkreślają jego mocne strony. Samochód ma napęd na cztery koła, przejedzie po każdej nawierzchni, niestraszna mu zima. I to jest prawda, natomiast w takiej reklamie nie znajdziemy informacji, ile pali silnik takiego auta, ani tego, że napęd na cztery koła mają tylko niektóre modele.

20. Porucznik Leon Kąkol – żołnierz i wychowawca

Po zaniechaniu na Kaszubach powstania kaszubska młodzież, która była przygotowywana do walki, masowo uczestniczyła w powstaniu wielkopolskim i wstępowała do tworzonego tam kaszubskiego pułku. Przybliżę losy jednego z tych młodych ludzi – por. Leona Kąkola, obrońcy Ojczyzny i zasłużonego pedagoga.

22. Miks amerykańsko-pomorski (z Dziennika podróżnego, cz. III)

W Winonie działają trzy uniwersytety. Do każdego uczęszcza po kilka tysięcy studentów. Uniwersytet Stanowy jest najstarszy, istnieje od przeszło 160 lat i ma najszerszy chyba profil kształcenia i najbardziej okazały kampus, Uniwersytet Świętej Maryi to niepaństwowa jednostka także kształcąca na wielu kierunkach, czyniąca to wszakże z obecnym w nazwie zapleczem światopoglądowym, wreszcie Południowo-wschodni Stanowy Uniwersytet Techniczny, który zgodnie z nazwą przygotowuje kadrę dla przemysłu wyższych technologii. Obecność tak silnych ośrodków akademickich w mieście, które wedle statystyki ma jedynie 30 tys. mieszkańców, może się wydawać nieprawdopodobne, ale świadczy o tym, że dobrą markę wypracować można również poza wielkimi centrami miejskimi. Daje to sygnał, że okolica nie musi jedynie żyć z rolnictwa i turystyki.

25. Literacki bal w teatrze

Nad Gdańskiem noc cicho zapada,
księżyc zagląda do bram,
w taką noc na Dworze Artusa zasiada
z gośćmi do stołu Jerzy Samp.

To początek „Uwertury”, piosenki otwierającej widowisko zatytułowane „Bohaterowie legend Jerzego Sampa”, które 12 lutego br. można było obejrzeć w Gdańskim Teatrze Szekspirowskim. Przedstawienie zostało przygotowane przez uczniów i nauczycieli II Podstawowo-Gimnazjalnego Zespołu Szkół Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Gdańsku i wystawione kilka dni przed pierwszą rocznicą śmierci prof. J. Sampa.

26. Cassubia Cantat, Bògati brzôd bëtowsczégò festiwalu

19 rujana 2011 rokù w bëtowsczim mùzeùm òdbëła sã finałowô kònferencjô Festiwalu „Cassubia Cantat”. Ten projekt je dzeckã ti institucje, a w całoscë Jaromira Szroedera, latoségò dobiwcë Medalu Stolema, regionalistë-eksperimentatora w òbjimie téatrowò-mùzycznym a mùzealnika. Cwiardégò przestojnika syganio do zdrzódłów. Òstrégò procëmnika cmùleniô sã do òdbiércë kùńsztów.

29. Zdziwienia i zachwyty

Kiedyś na Kociewiu mówiono: czyś ty nie stónd..., gdy ktoś odróżniał się niewiedzą, zachowaniem lub się czemuś dziwił. Jak je stónd, to musi wiedzieć. I wystarczy powiedzieć jo! Małe, przyswojone słowo, a tyle znaczy... stało się wyróżnikiem tożsamości regionalnej. Mój ojciec bardzo by się zdziwił, gdyby się dowiedział, że właśnie ten wyraz, którego nas oduczał, by nie było kłopotów w szkole, teraz staje się hołubiony i nie można się wstydzić jego użycia. Ważne, by przełączanie kodów językowych było świadome.

30. Bismann to nie Bismarck

Kreft z Brudzewa obsługiwał bibliotekę Towarzystwa Czytelni Ludowej i działał aktywnie w puckim Towarzystwie Ludowym. Niemcom to się nie podobało. Zaczęli go inwigilować; Robotę mieli ułatwioną, Kreft bowiem miał sąsiada Niemca, który śledził jego ruchy. Gdy pewnego dnia Kreft wrócił z wycieczki odbytej do Torunia, gdzie brał udział w zebraniu bibliotekarzy TCL, to sąsiad ten przyszedł do niego, by go pod pozorem prośby o odstąpienie mu pod zasiew pewnego gatunku fasoli, zwanej polską, indagować o ten zjazd i jego sprawy. Między nimi, jak Kreft mi powiedział, wywiązała się następująca rozmowa:
– Sąsôdkù – przëdôj mie doch pôrã bónków, tëch pòlsczich, z Torunia – zaczął swoją chytrą przeszpiegę tamten.

32. Kaszëbsczé czarownice

Czarownica wëmôwiónô z przëcëskã na pierszą szlabizã to pò pòlskù czarownica. Mòże téż rzec: czarzbónka, czarzëcélka, czarzélnica, czarznica, czarzónka, czarucha, kùtina, heksa, jãdza, jãza, jiza, jãdzëbaba, cota. Czarownice mieszkają we wsach czarownicczich (wsiach czarownic).

34. Kiełpino Górne

To chyba najbardziej niemiejska część Gdańska. Odwiedzamy dziś Kiełpino Górne leżące przy południowej granicy miasta.
Ślady przeszłości
Docieramy do niego ulicą Otomińską. Po drodze mijamy najnowszą inwestycję w tej okolicy, jaką jest Szpital Jednodniowy im. dr. Michała Pawlaka. Zbudowany przez Nadmorskie Centrum Medyczne, został otwarty w grudniu 2015 roku. Szpital upamiętnia postać wybitnego człowieka – chirurga dr. med. Michała Pawlaka, który zmarł w 2009 r.
Zwiedzanie Kiełpina Górnego, które zachowało wiejski charakter, zaczynamy na ulicy Goplańskiej w miejscu jej przecięcia z ulicą Otomińską. Pierwsza wzmianka o Kiełpinie pochodzi z 1283 roku. W XIV wieku komtur gdański nadał 13 łanów ziemi Peterowi Littowi.

35. Spòsób jistnieniô kaszëbskòjãzëcznégò tekstu

Articzel nen je wëchôdënkã mòjich gwôsnëch doswiôdczeniów w zasygù ùsôdzaniô kaszëbskòjãzëcznëch tekstów, a téż òbserwacjów warkòwni jinëch aùtorów twòrzącëch taczé wëpòwiescë. Wińdzeniowim pùnktã dlô rozwôżaniów nad spòsobã jistnieniô kaszëbskòjãzëcznégò tekstu je fakt, że sztandardowô lëterackô kaszëbizna, a òsoblëwò ji pisónô òtmiana, wcyg jesz nachôdają sã in statu nascendi. Tak kaszëbskòjãzëcznô wëpòwiesc, jak téż kaszëbsczi jãzëk są w cygù nieòprzestôwnégò twòrzeniô sã, pòwstôwaniô, rodzeniô sã, w parłãce z nym spòsób jistnieniô kaszëbskòjãzëcznégò tekstu je wëznôczóny przez stôwanié sã, dzejanié sã, procesualnotã. Dërchny pòkrok i rozwij, progresywnota kaszëbiznë sprôwiają, że nen jãzëk je bëlnym przëmiôrã dlô pòkôzaniô procesów sztôłtowaniô sã tak jãzëkòwégò kòdu, jak téż ùsôdzónégò w fòrmùjącym sã terôczasno kòdze jãzëkòwégò przekazu.

40. Po raz pierwszy Wierzycą

Tegoroczny XXXI Kaszubski Spływ Kajakowy Śladami Remusa będzie trwać od 2 do 10 lipca. Start do pierwszego etapu nastąpi w Kościerzynie, a zakończenie w Owidzu. Biwakować będziemy w jednym miejscu – w Stawiskach.

Popłyniemy tym razem Wierzycą, chociaż powinniśmy Słupią, jak wynikałoby z naszego cyklu olimpijskiego: cztery trasy, na każdą z nich powrót po czterech latach. Skąd więc ten wyłom? Rzeka Słupia jest wyjątkowo trudna, miejscami o charakterze górskim, obfituje w liczne przeszkody, w rezultacie najwięcej tu wywrotek, nieraz groźnych. Niektórzy kajakarze to lubią, ale nasz spływ ma charakter rekreacyjny, od kilku lat przybywa całych rodzin, nie chcielibyśmy ich stracić, proponując rzekę, na której trudno byłoby płynąć z dziećmi.

43. Gdańscy książęta w Rumi

W marcowym numerze „Pomeranii” ukazał się m.in. ciekawy artykulik Jerzego Nacla pt. „Książę Pomorza nie tylko w toponimach”. Wśród miejscowości z ulicami i innymi obiektami, którym patronuje Świętopełk, pominięta została Rumia. A przecież właśnie dawną Rumię wiele wiązało z władcami Pomorza Gdańskiego i jest tego ślad w lokalnym nazewnictwie. Jako cenny dokument z ok. 1220 r. istnieje potwierdzenie przez Świętopełka II własności wioski Rumi z rozległymi gruntami (obecnie poza tzw. Starą Rumią jest to Janowo i część Białej Rzeki) oliwskim cystersom.

43. Kaszëbsczi Dzéń w Słëpskù

Na binie w Kaszëbsczi Dzéń, jaczi w Słëpskù bãdze latos 19 maja, ùzdrzimë m.jin. henëtną kapelã Zgoda i karno Perlë ze Spòdleczny Szkòłë nr 2 téż w tim gardze, Lãbòrsczé słunuszka z Lãbòrga, Małe Gochy z Lëpińc i karno Jantar z Mòtarzëna. Młodzëzna z Kaszëbsczégò Òglowòsztôłcącégò Liceùm w Brusach (prowadzonô przez Felicjã Baska-Bòrzëszkòwską) przërëchtowała na to wëdarzenié słowno-mùzyczny pòkôzk.

44. Nasz człowiek Karnowski

Przypadająca w tym miesiącu 130. rocznica urodzin Jana Karnowskiego skłania myśl ku niemu. Sam Karnowskiego nie znałem, bo z powodu różnego czasu ziemskiego bytowania poznać go nie mogłem, a mimo to jest postacią bardzo mi bliską. Przypominam sobie, że w pierwszych latach działalności Zrzeszenia Kaszubskiego mówiliśmy w Chojnicach o Karnowskim jak o kimś z nas, o „naszym człowieku”, co prawda już w zaświatach. Zapewne dzięki temu obrałem twórczość Karnowskiego jako temat pracy magisterskiej na seminarium u prof. Andrzeja Bukowskiego.

45. Nasz człowiek Karnowsczi

Przëpôdającô na nen miesąc 130. roczëzna ùrodzeniô Jana Karnowsczégò czerëje mëslë na niegò. Samégò Karnowsczégò jô nie znôł, bò z leżnotë jinégò czasu zemsczégò bëtowaniô pòznac jô gò ni mógł, ale nimò no je mie pòstacą baro blëską. Mògã so wdarzëc, że w pierszich latach dzejalnotë Kaszëbsczégò Zrzeszeniô më gôdelë w Chònicach ò Karnowsczim jakno ò czims z naji, ò „naszim człowiekù”, prôwdac ju w zaswiatach. Wierã dzãka temù jô òbrôł ùtwórstwò Karnowsczégò jakno témã magistersczégò dokazu na seminarium ù prof. Andrzeja Bùkòwsczégò.

46. Krzyże

Położoną w Puszczy Piskiej, przy zachodnim brzegu Jeziora Nidzkiego, wieś Krzyże (niem. Kreuzofen) znaną uczynili warszawscy artyści z kręgu Studenckiego Teatru Satyryków. Do 1945 r. większość jej mieszkańców stanowili wierni niemieckiemu państwu Mazurzy. W plebiscycie 1920 r. mającym stanowić o przynależności części Prus Wschodnich nie padł tu za Polską nawet jeden głos. Mazurscy krzyżewianie, których w 1939 r. było prawie pięciuset, utrzymywali się z pracy na roli i w lesie oraz z rybaczenia. Nie było tu ani specjalnej biedy, ani spektakularnego bogactwa. Przed wybuchem wojny działały we wsi klub sportowy, chór, zespół taneczny, ochotnicza straż pożarna, a nawet orkiestra puzonistów.

48. Gdze są te Kaszëbë...

W jednym z lëstów do mie widzałô kaszëbòlożka prof. Hana Pòpòwskô-Tabòrskô nadczidnãła, że ji chłop Róman Tabòrsczi, bëlny warszawsczi geògrafa, znôł Tadéùsza Dubiecczégò, lubieńca kaszëbiznë rodã z Krakòwa. Z rozmajitëch artiklów i przez szukanié w ksążkach, bibliotekòwëch zbiérach a w internece jô pòmału, tak jak sã skłôdiwô pùzzle, bùdowôł pòstac tegò człowieka.

50. Jerzy Szews (1925–2016) nauczyciel akademicki, historyk, badacz dziejów filomatów pomorskich, biografista i bibliofil

Zastanawiając się nad tytułem niniejszego wspomnienia o zmarłym niedawno prof. Jerzym Szewsie, myślałem i o tym, żeby od razu podkreślić jego wyjątkową, nie tylko w środowisku ludzi nauki i sztuki, życzliwość, bezinteresowność! Będę o tej stronie Jego osobowości zawsze z wdzięcznością pamiętał i innym przypominał, bom ja tylko jednym z licznego grona jego studentów, znajomych i przyjaciół, którzy z tej dobroci tak wiele skorzystali.

54. Lektury

59. Wiążą się z nimi emocje…

Obrazy, fotografie i wyroby złotnicze. Nadto mapy, monety, medale, a nawet kafle piecowe można zobaczyć na otwartej w Ratuszu Głównego Miasta Gdańska wystawie „Niniejszym przekazuję... odsłona druga”.
Ekspozycja stanowi prezentację darów i nabytków, jakie w latach 2013–2015 trafiły do zbiorów Muzeum Historycznego Miasta Gdańska, przy czym, jak zaznacza kurator tego wydarzenia dr Janusz Trupinda, jest to zaledwie cząstka pozyskanych obiektów (niespełna sto z około czterystu). Na wystawie znalazły się przedmioty najcenniejsze pod względem materialnym i najbardziej wartościowe z punktu widzenia dziejów Gdańska i jego mieszkańców.

61. Klëka

67. Ò kaszëbsczim chrzcenim

Chrzcënë. Rëchcënë. Pòlanié swiãconą wòdą. Zapôlenié swiécë òd gromicë. Ceremónie. Przeżiwanié. A czas lecy. Dzeckò płacze. Sã zanôszô a zanôszô sã na długò. Òrganista grô ju trzecą sztrófkã. Ksądz czëtô jaczis jimrotny lëst òd biskùpa do lëdzczich òwieczk. Lëdze sã wierzgòlą. Gòsce sã spieszą, bò pôłnié zamówioné w restoracje, a to sã cygnie, a to sã wlecze...

68. Brazyliô

Brifka flot, jak òdzewiałi, pòdjachôł na swòjim stôrim kòle pòd mòjã chëczã. W tim òbarchniałim galopie sygnął do taszë, wëcygnąn paczét lëstów, bez pòchwôleniô, chòc mie dobrze widzôł, szmërgnąn gò pòd bùtnowé dwiérze a… tëli jem jegò widzôł. Kò taczi je brifka, dzysô tak, witro jinak. Pewno znôwù òn wszëtczich doma ni mô.

Joomla Templates - by Joomlage.com