Rozmiar czcionki:

Nr 2/2017
97. Rocznica zaślubin Polski z morzem

pomerania_luty_2017

 

Od Redaktora

W styczniu obradowała Rada Naczelna Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, która wybrała skład m.in. nowego Zarządu Głównego i kolegium naszego pisma. Członkowie Rady przegłosowali także uchwałę programową przygotowaną już na XX Walny Zjazd Delegatów. Znalazł się w niej m.in. zapis o podjęciu prac nad organizowaniem III Kongresu Kaszubskiego. Przyjęto również uchwałę, w której uznano za hymn kaszubski i zalecono jego wykonywanie podczas organizowanych przez ZKP uroczystości utwór Feliksa Nowowiejskiego pod tymże tytułem. Więcej o kilkugodzinnych obradach piszemy na stronach 8–9.

10 lutego to na Pomorzu ważna data. Tego właśnie dnia 1920 roku generał Józef Haller dokonał w Pucku symbolicznych zaślubin Polski z morzem. Choć od tamtych wydarzeń minęło już 97 lat, to jednak pamięć o żołnierzach błękitnej armii wciąż jest u nas żywa, czego dowodem są coroczne uroczystości w puckim porcie oraz wspominanie tego wydarzenia na stronach „Pomeranii”. Bohaterem publikowanego w tym numerze naszego pisma artykułu Tadeusza Linknera jest dr Józef Żynda, postać znana i ceniona przez mieszkańców Pucka. To właśnie dr Żynda w imieniu pucczan przywitał pamiętnego dnia na kolejowym dworcu generała Hallera, o czym być może nie każdy z nas wie.

Także dla Gdyni data 10 lutego jest ważna. W tym dniu (1926 r.) nadano bowiem tej dawnej rybackiej wsi prawa miejskie. Na łamach „Pomeranii” przedstawiamy opis nowej wystawy stałej „Gdynia – dzieło otwarte”, którą można zobaczyć w Muzeum Miasta Gdyni. Ekspozycja ma co najmniej kilka poziomów przekazu, dla różnych grup odbiorców. Częścią wspólną są tu dzieje niespełna 100-letniego miasta.

Temat Gdyni pojawia się także w kontekście planów rozbudowy linii kolejowej nr 201 Gdynia – Kościerzyna, co powinno pozytywnie wpłynąć na rozwój gdyńskiego portu, który dotąd nie doczekał się dobrego skomunikowania kolejowego i drogowego. Dobrze skomunikowany natomiast jest już gdański Port Północny, w połowie ubiegłego roku oddano bowiem do użytku dwutorową linię kolejową, która połączyła port z resztą kraju, dając tym samym kolejny impuls do jego rozwoju. Więcej na stronach 22–23.

 

3. Mùszimë wespółdzejac

JTim razã w pòspólny debace „Pòmeranie” i Radia Gdańsk wzãlë ùdzél kaszëbskòjãzëkòwi gazétnicë, chtërnëch jesmë prosëlë ò pòdrechòwanié nôwôżniészich wëdarzeniów z żëcô kaszëbsczi rësznotë i pòmòrsczi gòspòdarczi w 2016 rokù. Na najã rôczbã òdpòwiedzelë: Leszk Szmidtke, bëti gazétnik Radia Gdańsk, jaczi dzysô dzejô w Fundacji Inspirujące Przykłady, Mariusz Szmidka, przédny redaktór gazétë „Dziennik Bałtycki”, i Pioter Dzekanowsczi, przédny redaktor pismiona „Kurier Bytowski”.

„Pomerania”: Zaczinómë òd welacjów. Mómë nowégò przédnika Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô i Òglowi Zarząd. W jaczim czerënkù pùdze KPZ pòd rządama Édmùnda Wittbrodta?

Pioter Dzekanowsczi: Wedle mie jesz je za wczas, żebë òdpòwiedzec na to pitanié. Mùszimë sã przëzdrzec na pierszé decyzje nowégò prezesa i nowëch władzów – bò to nié sóm prezes rządzy.

„P”: Pierszą wôżną decyzją je pòwòłanié nowégò Zarządu. Wiceprzédnikama w ti kadencje są: Łukôsz Grzãdzëcczi, Michôł Kargùl, Danuta Pioch i Stanisłôw Kòbùs. Króm nich nôleżnikama òstelë: Édmùnd Zmùda-Trzebiatowsczi, Danuta Tocke, Paweł Wajlonis, Łukôsz Richert, Kazmiérz Fòrmella, Bòżena Ùgòwskô, Lilianna Grosz, Radk Kamińsczi, Tomôsz Damaszk, Józef Belgraù. To mądré decyzje?

PD: Ti lëdze są znóny w Zrzeszenim, ale ùzdrzimë, jak sã sprôwdzą w tim zestôwkù. Mëszlã, że mòżna rzeknąc, że to je ta òpcjô, jakô rzãdzëła przedtim. Mòżemë sã tej spòdzewac kòntinuacji. Cãżkò równak bëc tegò gwës, bò sytuacjô pò tim Zjezdze Delegatów je równak jinô jak przedtim.

Radio Gdańsk: A sóm wëbiér prof. Édmùnda Wittbrodta? Niejedny gôdają, że nie je to wëbiér za dokònania, a barżi „racja stanu”.

Mariusz Szmidka: Cos w tim pewno je. To je copniãcé sã do starszégò pòkòleniô. Profesor je baro doswiôdczony, a mô przed sobą chëba cãżką kadencjã, czej widzymë to, co sã dzejało na Zjezdze Delegatów, na jaczim òstôł wëbróny. Bëło tam wërazno widzec, że Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié je pãkłé. Temù prioritetë, jaczi wskôże òn i Zarząd, chtërnym bãdze czerowôł, bãdą òsoblëwé – i w ti kadencji, i w ti sytuacji pòliticzny, jakô je w najim kraju, bò jak wiémë, wasta profesor béł związóny z Platformą Obywatelską i pewno je, chëba że to òdrzucy, co bëłobë dobré.

„P”: Ju w pierszich kôrbiónkach pò welacjach dosc wërazno gôdôł, że nie mdze jakno przédnik KPZ zajimôł sã niżódną pòlitiką...

MS: I to je dobrô ùdba i dobré zrzeszeniowé mëslenié. Wôrt téż mëslec ò tim w kònteksce przińdnëch samòrządowëch welacjów, gdze lepi bëłobë nie pchac najich kandidatów do partiów, ale samémù wząc sprawë w swòje rãce i pòkazac mòc KPZ i samëch Kaszëbów. Na dzysô wëzdrzi na to, że ta kadencjô to bãdze blós kòntinuacjô, ale żëczã wasce profesorowi, żebë dozdrzôł téż tëch, co głosowelë na kòntrkandidata i chtërny baro mòcno wskazywają na terenowé partë, na jich rozkléwanié sã i – co dlô mie je téż baro wôżné – na rozkléwanié sã kaszëbsczégò jãzëka, chtëren je fùndamentã kaszëbsczi etnicznoscë i më – jak tu sedzymë – jem gwësny, że w to wierzimë.  

 

8. Wôżné rozsądzenia

Diskùsje ò himnie, pòwòłanié nowégò Zarządu, piãc i pół gòdzyn òbradów – wëbróny w gòdnikù nôleżnicë Przédny Radzëznë Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô na swòjim pierszim zéńdzenim zeszlë sã 21 stëcznika w bùdinkù Gduńsczi Pòlitechniczi.

Òbradë prowadzëło prezydium pòd przédnictwã Michała Szczupaczińsczégò wespół z Andrzejã Lemańczikã (jak pòdczorchnął przédnik KPZ Édmùnd Wittbrodt, to prawie òn dostôł nôwicy głosów delegatów ze wszëtczich radnëch, jaczi prawie zaczãlë kadencjã) i Katarzëną Sychòwską.
Przez pół gòdzënë warała diskùsjô nad pòrządkã òbradów. Nôwicy emòcjów bùdzył pónkt ò przëjimniãcym ùchwôlënkù w sprawie kaszëbsczégò himnu. Dzél radnëch bédowôł wësztrichniãcé gò z planu zéńdzeniô, równak wikszosc bëła procëm taczim pòzmianóm. Pò wëbranim skrutacjowi kòmisje i kòmisje ùchwôlënków i wniosków zaczãła sã diskùsjô nad programòwim ùchwôlënkã przërëchtowónym òbczas gòdnikòwégò Walnégò Zjazdu Delegatów (jegò zamkłosc jesmë pùblikòwelë w stëcznikòwi „Pòmeranie”). Òbgôdka tikała sã przédno VII pónktu tegò dokùmeńtu i brëkòwnotë òrganizacje III Kaszëbsczégò Kòngresu. Radzëzna zgòdzëła sã z bédënkã delegatów i òficjalno mòżemë ju napisac, że na zôczątkù latoségò rokù rëgnãłë kòlkòngresowé prôce w KPZ. Gwës do ti sprawë jesz w „Pòmeranie” wrócymë i to nié rôz.

 

10. Szëmôłdzczi matrix?


Z wójtã gminë Szëmôłd Riszardã Kalkòwsczim gôdómë ò wiôldżich kaszëbsczich planach, wirtualnym szpacérowanim i ò stolëcë baszczi.
Gmina Szëmôłd rëchtëje mùzeùm, jaczégò jesz na Kaszëbach ni mómë. Nowòczasné, mùltimedialné, sczerowóné do „tabletowégò” pòkòleniô...

To mô bëc baro nowòczasné mùzeùm, jaczégò ni ma jesz w całi Pòlsce. Kąsk bãdze pòdobné do gduńsczégò Eùropejsczégò Centrum Solidarnoscë, përznã do Mùzeùm Pòwstaniô Warszawsczégò, ale zrobimë jesz krok dali. W najim mùzeùm wszëtkò mô bëc jesz barżi dinamiczné, dopasowóné do dzysdniowégò òdbiéru swiata przez młodëch lëdzy, jaczi czasã jesz nie rozmieją dobrze chòdzëc, a ju przesëwają pôlcama òbrazë na tabletach. Bãdze to plac, gdze kòżdi, chto weńdze, przeniese sã w czasu. Na przikłôd do dôwny kaszëbsczi jizbë, gdze òtmikającë szëflôdã, ùczëje, jak wszëtkò chrãszczi, przechôdającë kòl piécka, pòczëje hëc, czej przewinie pôlcama òbrôz, ùczëje jaczégò kaszëbsczégò pòétã. Za sztót ùzdrzi lëdzy robiącëch kòl sana i przëniese jima kankã z mlékã. To mô bëc wirtualny swiat, gdze wszëtkò bãdze mòżlëwé. Taczi „szëmôłdzczi matrix”. Jeżlë kòmùs sprzikrzi sã òbzéranié, pùdze na plac, gdze mòże sã bawic, ale nawetka w ti zabawie bãdze pòznôwôł kaszëbską tradicjã i kùlturã. Mùzeùm mô bëc sczerowóné i do młodszich, i do starszich. Jak chtos bãdze chcôł zatrzëmac sã dłëżi w jednym placu i cos przeczëtac, to bãdze mógł to zrobic, a chtos jinszi jak w spòlëznowëch mediach – zatrzimô sã pół minutë w jednym môlu i przewinie òbrôz dali. To mô bëc nowòczasnô promòcjô kaszëbiznë.

Pierszi dzél tegò mùzeùm bãdze równak baro tradicyjny.

Jo. Nôprzód scygniemë do Szëmôłda chëcz z Cérzni, w jaczi ùrodzył sã ks. Léón Heyka. Najô biblioteka mô jegò miono i jesmë pòmëslelë, że wôrt bëłobë miec jã ù se. Mómë kùpioné òd rozmajitëch włôscëcelów kąsk zemi w centrum Szëmôłda i tam prawie przeniesemë tã stôrą chałpã a wkół ni pòstawimë nowòczasné mùzeùm, ò jaczim jem gôdôł. Sama chëcz ks. Heyczi to bãdze standardowé mùzeùm. Chcemë je òtemknąc jak nôrëchli, bò w dzysdniowim stónie ten bùdink ju długò nie strzimie.

 

12. Gdynia – dzieło otwarte

Muzeum Miasta Gdyni 10 lutego 2017 roku otwiera nową wystawę stałą. „Gdynia – dzieło otwarte” – bo pod taką nazwą funkcjonować będzie ekspozycja, to efekt dwuipółletnich przygotowań, konsultacji i prac nad stworzeniem scenariusza i ukazaniem go w formie aranżacji.

Na przełomie lat 50. i 60. ubiegłego stulecia Umberto Eco formułuje koncepcję nowego odbioru sztuki zakładającą wieloznaczność jej przekazu. Zastanawia się nad dziełem jako formą, która ożywa wciąż od nowa i może być odczytywana z rozmaitych perspektyw. Model otwarcia jako hipotetyczny kierunek rozwoju sztuki współczesnej stanie się inspiracją dla innych i wpisze w szerszy nurt filozofii tego okresu.
Podczas pracy koncepcyjnej nad nową wystawą w Gdyni „dzieło otwarte” jako pewien model stanowiło genezę pytania, czy nie można by, a raczej czy nie warto, zastosować go dla miasta – w wymiarze jego historii i dziedzictwa. Kiedy myślimy o Gdyni, często pojawia się nam przed oczami dość jasna wizja jej przeszłości, genezy jako miasta, złotych lat rozwoju, charakterystycznych postaci z nią związanych. Jakże trudno niekiedy wyjść nam poza ten schemat. Nowa wystawa stała w swych założeniach ma nie tylko ukazywać, że gdyńskich historii jest więcej niż ta, o której słyszeliśmy, ale także uświadamiać, że postrzeganie dziejów miasta jest uzależnione od perspektywy, z jakiej się na nie patrzy. W końcu ma nie tylko ukazywać nowe spojrzenia na miasto, ale i stymulować odbiorcę do odkrywania własnej perspektywy patrzenia na nie. Uświadamiać, że jest ona równie uprawniona jak każda inna.

 

14. O Józefie Żyndzie i zaślubinach Polski z morzem

W „Życiu Kaszub” pisałem niegdyś dość wiele o Katarzynie Żyndzie, zarządzającej podczas pruskiego zaboru kościerskim Zakładem N.M.P. Anielskiej. Teraz dzięki informacjom Walentego Jodłowskiego (dziękuję mu w tym miejscu za udostępnienie zebranych materiałów), spokrewnionego z Katarzyną poprzez jednego z jej braci, którego córka weszła poprzez małżeństwo do rodziny Jodłowskich, mogę też napisać o innym bracie Katarzyny Żyndy – Józefie. Okazuje się bowiem, że podobnie jak wiele znaczyła dla Kościerzyny Katarzyna Żynda, tak pochodzący z tegoż miasta i spoczywający na lokalnym cmentarzu Józef Żynda zapisał się swoim działaniem w Pucku. O ile jednak o kościerskiej działalności Katarzyny można się wiele dowiedzieć z książki ks. dr. A. Liedtkego Historia Zakładu N.M.P. Anielskiej w Kościerzynie (1861–1936) (Kościerzyna 1936), o tyle o jej bracie w dostępnych źródłach informacji jest jak na lekarstwo. (...) A szkoda, bo to człowiek, który zasłużył się dla Kaszub, i to nie tylko podczas żywotnych dla tej społeczności, ale zarazem dla Polski zdarzeń, postać godna uwagi i pamięci. .

 

18. O Instytucie Kaszubskim – z okazji 20-lecia refleksji kilka

Trzy tygodnie temu w Europejskim Centrum Solidarności przeżyliśmy uroczystość 60-lecia Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego. Wysłuchaliśmy tam ciekawych refleksji trzech mówców, w tym najobszerniejszych i najbardziej doniosłych, zakorzenionych w przeszłości i dziś, ale z myślą o przyszłości, wynikających z doświadczenia i wiedzy, prezesa Instytutu Kaszubskiego prof. Cezarego Obracht-Prondzyńskiego. Znamienne i budujące dla mnie było to, że jubileuszowe zgromadzenie, nastawione na świętowanie, przyjęło bardzo pozytywnie także mocne i krytyczne słowa mówcy, przerywając je wielokrotnie oklaskami. A krytyka, wynikająca z poczucia odpowiedzialności i myślenia o przyszłości, dotyczyła przede wszystkim nas samych, ludzi tej ziemi, społeczności zrzeszonej. Krytyka ta w żadnej mierze nie przekreśla olbrzymich dokonań, wręcz sukcesów ZKP, w kontekście którego przed 20 laty powstał Instytut Kaszubski jako ważny podmiot ruchu kaszubsko-pomorskiego.

 

22. Koleją do portów Gdańska i Gdyni

W 2016 roku zakończyła się modernizacja linii kolejowej nr 226 na odcinku od Pruszcza Gdańskiego do Portu Północnego. Dzięki tej inwestycji zwiększyły się możliwości rozwojowe gdańskiego portu, który stał się jeszcze bardziej konkurencyjny. Na tę szansę wciąż czeka port w Gdyni, tam kolejowa rewolucja dopiero jest w planach.

Modernizacja linii kolejowej nr 226 łączącej Port Północny z głównym korytarzem kolejowym E-65 i CE-65 Warszawa – Gdynia pozwoliła sześciokrotnie zwiększyć przepustowość dla pociągów towarowych.
W ramach inwestycji, której koszt wyniósł 370 mln zł, zmodernizowano 12 km linii, wymieniono sieci trakcyjne, systemy zasilania, zamontowano nowoczesne urządzenia sterowania ruchem, a także wybudowano i przebudowano obiekty inżynieryjne tj. mosty, wiadukty, przepusty oraz dwie nowe nastawnie na stacji Gdańsk Olszynka i Port Gdańsk Północ. Pozytywne skutki tej inwestycji odczuwalne były już w pierwszym półroczu 2016 roku, kiedy to zwiększyła się liczba wagonów obsłużonych w porcie. Według statystyk, które prowadzi Biuro Komunikacji i Promocji PKP Polskie Linie Kolejowe S.A., w pierwszym półroczu 2016 roku waga ładunków przewiezionych do portu koleją wzrosła, w porównaniu do pierwszego półrocza poprzedniego roku, o 34%, a liczba obsłużonych wagonów kolejowych – o 29%. To zasługa oddania do użytku w styczniu 2016 roku wybudowanego od podstaw drugiego toru w ciągu linii nr 226 (dotąd dojazd do portu odbywał się po jednym torze) oraz nowego mostu nad Martwą Wisłą.

 

24. Refleksje zjazdowe w kontekście 60-lecia Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego

Kilka tygodni temu świętowaliśmy 60-lecie naszego Zrzeszenia. Jest ono mi więcej niż bliskie od ponad pół wieku. Wstąpiłem w nasze szeregi tuż po zmianie – nie tylko nazwy – na Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Od tego czasu nieustannie studiuję dzieje społeczności zrzeszonej, a ucząc się, próbuję – na miarę swoich możliwości i szerokiego grona współpracowników we wszystkich zakątkach Kaszub, Pomorza i Polski oraz przekraczając różnorodne granice – promować i wzbogacać dorobek kolejnych pokoleń.

Byłem wśród zabiegających o pierwsze stanice naszej organizacji, w tym Zarządu Głównego, na której widnieje zaczerpnięte z przesłania Świętopełka, Ceynowy i Majkowskiego – młodokaszubskie hasło Zrzeszónëch naju nicht nie złómie! To hasło, obok kilku innych, jest najważniejszym dla nas wskazaniem i zobowiązaniem. Chciałoby się głośno zawołać: biada tym, którzy o tym na co dzień zapominają, przedkładając własne wizje i interesy nad dobro całej naszej kaszubsko-pomorskiej wspólnoty. Naszej, tzn. kaszubskiej, ale także mieszkańców Kociewia i Krajny, Powiśla, Borów Tucholskich i Ziemi Chełmińskiej, Ziemi Bytowsko-Lęborskiej oraz całego Pomorza Zachodniego, ze Szczecinem równie ważnym jak stołeczny Gdańsk.

 

25. Powstanie księga pamięci i refleksji o Zygmuncie Bukowskim

Niewielu jest twórców tak niepospolitych, wrażliwych i zasłużonych dla wsi i regionu pomorskiego, jak Zygmunt Bukowski (1936–2008). Odszedł od nas nagle i niespodziewanie ponad 8 lat temu, a ma się wrażenie, jakby był z nami jeszcze przedwczoraj.
23 sierpnia 2016 roku na spotkaniu w Powiatowej i Miejskiej Bibliotece Publicznej w Pruszczu Gdańskim zrodziła się inicjatywa zebrania materiałów i opracowania książki biograficznej, a właściwie księgi pod roboczym tytułem „Zygmunt Bukowski (1936–2008) – dla Kociewia, Kaszub i Pomorza”. Pragniemy powiadomić, że uzyskaliśmy honorowy patronat nad tą księgą od wójta gminy Trąbki Wielkie, w której mieszkał Bukowski, Błażeja Konkola, od starosty gdańskiego Stefana Skoniecznego i Marszałka Województwa Pomorskiego Mieczysława Struka.

 

27.Czasopisma wydawane na Kaszubach po II wojnie światowej (część 2)

Początki miesięcznika Òdroda”, ukazującego się z przerwami przez 7 lat, były podobne do początków „Tatczëznë”. W grudniu 1999 r. pojawił się pierwszy numer noszący nazwę „Pòmòranijô. PismionowòlnichKaszëbów i Pòmòrzanów”z podtytułem „ÒdrodaPòmòrza – ÒdrodaKaszëbizné”, który został wydrukowany za pomocą amatorskiego sprzętu i powielony na kserokopiarce. Liczył sobie dwie strony i był w całości napisany po polsku. Dopiero od drugiego numeru pisma zaczęto używać nazwy „Òdroda”, zwiększono liczbę stron i pojawiły się w nim pierwsze kaszubskie publikacje. Z każdym kolejnym numerem wzrastała liczba stron i ilość kaszubszczyzny, tak że od siódmego numeru pismo już stale miało 20 stron i znaczną większość tekstów napisanych po kaszubsku. Poprawiła się również jakość wydawania periodyku, kiedy w 2001 r. zajął się tym Jarosław Ellwart (ur. 1967), założyciel i właściciel wydawnictwa Region. Funkcję redaktora naczelnego pełnili Paweł Szczypta i Grzegorz Schramke. W skład redakcji wchodzili zaś: Adam Kleina, Sławomir Formella, Michał Borzyszkowski i Stanisław Geppert. Z czasopismem również współpracowali: Dušan-Vladislav Paždjerski, Marek Kwidziński, Roman Drzeżdżon, Anna Cupa, Dariusz Szymikowski i Tomasz Fopke.

 

28. „Świat chce być oszukiwanym”?

Pisał tak w XV wieku poeta Sebastian Brant, ale nie brakło przed nim i po nim pesymistów, którzy nie wierzyli ani w rozum, ani w szlachetne uczucia ludzkie. Jeżeli spojrzymy na europejski wiek XX, to zauważymy, że ludzie – od bezdomnego żywiącego bezzasadne nadzieje po wytrawnych polityków rządzących wielkimi krajami – łatwo ulegają wygodnym złudzeniom, nie chcą przyjmować do wiadomości przykrych realiów. Często posłańcy złych wieści nie są zgoła dobrze przyjmowani: „nieszczęsny, kto nieszczęsną wieść pierwszy ogłasza” – napisał Ajschylos, twórca tragedii w starożytnej Grecji.
W krajach bogatych i szczęśliwych szukało się i nadal się szuka rozwiązań łatwych, odrzucając niewygodne informacje. Jeżeli otrzymujemy wieści niepokojące,wymagające decyzji kłopotliwych, to jest najlepiej,gdy możemy uznać takie wieści za przesadzone, niesprawdzone, mało wiarogodne i w rezultacie możemy spokojnie w danej kwestii nic nie robić. Najmniej wysiłku wymaga zawsze decyzja najprostsza: nic nie robimy. Świat jednak pragnie z reguły, by swoje decyzje ubierać w szaty w miarę godne. Stąd nieraz hipokryzja takich postępowań: chcemy,by dana decyzja miała pokrycie w oficjalnych, wiarogodnie brzmiących deklaracjach typu znanego i w naszym kraju, gdzie wiele przegranych spraw zamyka optymistyczne hasło „Polacy, nic się nie stało!” . Warto choć dwa przykłady tu odnotować spraw ważnych tak przez możnych tego świata potraktowanych.

 

30. Pòmachtóny żëwòt Bruna Richerta wedle aktów z archiwùm Institutu Nôrodny Pamiãcë (dzél 10)

Na pòczątkù swòji krëjamny wespółrobòtë ze Stanisławã Krasowsczim Bruno Richert pòtkôł sã z nim trzë razë, pò czim pòd kùńc lëpińca 1954r. razã z dzecama ze szkòłë sw. Aùgùstina wëjachôł na ùrlop. Przëjachôł tej na Kaszëbë, gdze midzë jinszima widzôłsã z Aleksandrã Labùdą, Janã Rómpsczim i Janã Trepczikã,a brzadã tegò zéńdzeniô béł zrëchtowóny pózni dlô bezpieczi rapòrt, ò jaczim pisôł jem w dokazu tikającym sãpersonëTrepczika. Òkróm te „Wojciech Kos” (w wiele papiorach wëstãpiwô jakno „Kos W.”) dotëgòwôł „swòjémù” fóncjonariuszowi jesz jedno wiadło ò tim, co dowiedzôł sã òd dôwno nie widzónégò przez se Ignaca Szutenberga. Równak ti, chtërny w tim czasu trzimelë łączbã z Richertã jakno wiadłodôwôczã, nie interesowelë sãza baro kaszëbsczima sprawama. Tim, na czim nôbarżi jima zanôlégało, bëło ùdostanié wiédzë ò lëdzach, z jaczima Richert stikôł sã w Warszawie. Na przëmiôr pòd tekstã rapòrtu, w jaczim bëło wiadło ò Szutenbergù i jinszich zrzeszińcach, napisóné bëło zadanié, jaczé ùrząd pùblicznégò bezpiekù przërëchtowôł dlô swòjégò krëjamnégò wespółrobòtnika. Brzmiało òno tak: Pòdac, kògò wiadłodôwôcz znaje z ksãżi z òbéńdë Warszawë i scharakterizowac jich donëchczasną dzejnotã. Pò prôwdze w aktach, jaczé są brzadã agenturowi robòtë „Wojciecha Kosa”, je dosc wiele wiadłów na témã lëdzy, ò jaczich nen cos wiedzôł a chtërny colemało zrzeszony bëlë ze strzodowiszczama PAX-u i cządników „Dziś i Jutro” ë „Słowo Powszechne”.W kòżdim razu òb czas ùrlopù Richerta i fónkcjonariusza, jaczi miôł z nim łączbã, jich wespółrobòta bëła na czile miesący przerwónô. Zaczã sã òna znôwù na jeseni 1954 r.

 

32. Zédżer

– Në zdrzë, Édi, pòdeńdzë do newò zégra a przëtknij ùchò! Chòdzy òn? Czë je zascygniony? Bò mie sã wëdôwô, że ten czas nic nôprzód sã nie pòsuwô. Stôri zédżer, mô czësto zeszramòwóny cyferblat. Kò wnet nick nie je na nim widzec.

– Mie sã zdôwô, że òn mô sto lat. A móże wicy. Jô òd wiedna gò pamiãtajã. Jak jô le blós bél taczi…, taczi môli. Zédżer bél i kùnc.

– To je prôwda, co të gôdôsz. Jô téż wò pamiãtajã òd iks lat. Stôri jô ju jem, ale òn je jesz starszi.

– Cëchò! Jô slëchajã! – Jo, òn chòdzy. To le blós mie sã zdôwô, że òn je skażony.

– Të jes dzysô markòtny! Jes të chòri? – rzek Édi.

– Chòri, chòri… kò jô jem stôri. A to mie bòli nade wszëtkò! To nie je prôwda, że na starosc sã czlowiek òdpòcznie, przemësli wszëtkò, ùceszi…, że nim ta biôlô przindze, je spelniony a zadowòlony. To nie je prôwda.

– Të le wzérôj a wnet pùdze na ùżartô Hanka.

– Żebë czlowiek miôl blós jednã ùcechã: ùżartô Hanka, to nie je do pòmëszleniô.

Smrodnica jedna, wié dobrze, że jô na niã żdajã, a tej to léze òd nëch parulców a smrodzy mie kòl òkna.

 

35. Rybim tropem

Miasto Gdańsk sukcesywnie odnawia fasady kamieniczek Głównego Miasta. Dziś zapraszamy na Rybackie Pobrzeże, gdzie czekają na nas efekty kolejnych prac.
Udajemy się nad Motławę, by przyjrzeć się kamienicom, które do tej pory z pewnością nie przykuły naszej uwagi. Chodzi o domy zbudowane w latach siedemdziesiątych XX wieku znajdujące się pomiędzy wodnymi bramami Świętojańską a Straganiarską. W ramach miejskiego projektu wybierane są kamienice na terenie Głównego Miasta, które mimo wyjątkowej lokalizacji nie zachwycały dotąd swoim wyglądem. Odbudowane zostały ponad 25 lat po wojnie niczym blok mieszkalny, bez próby odtworzenia oryginalnych fasad. Nie próbowano nawet oszukać wizualnie odbiorcy poprzez różny poziom okien. Tym trudniejsze było zadanie dla artystów, którzy mieli nadać im zindywidualizowany charakter. Jednym z autorów nowych elewacji był Jerzy Janiszewski, twórca słynnego logo Solidarności. Zaplanował, by na kamienicach pojawiły się przedwojenne napisy, można więc zobaczyć tutaj nazwę Targu Rybnego – Fischmarkt. Fasady cieszą oko delikatnymi kolorami, a co ciekawe kamienice ozdobiono też od strony podwórza, można więc zajrzeć na ulicę Warzywniczą, by zobaczyć m.in. namalowaną scenę pracy rybaków.

 

36. Smętek ks. Bernarda Sychty

Przeglądając w Archiwum Diecezji Pelpińskiej akta personalne ks. Alojzego Kowalkowskiego, natrafiłem w jego zbiorach na rękopis listu pisanego przez ks. Bernarda Sychtę. Ponieważ liczba przeglądanych przeze mnie akt i dokumentów była ogromna, odłożyłem go na bok. Gdy jednak po chwili zobaczyłem maszynopis sztuki „Gwiözdka ze Gdüńska” z odręcznym zapisem na stronie tytułowej „Własność X. Bernarda Sychty, na pamiątkę ofiaruje X. Alosiowi Bernard”, postanowiłem ten list przeczytać. Jak trafił do ks. Alojzego (Alosia, jak i u nas w rodzinie się mówiło), trudno powiedzieć. List ten jest zapewne „brudnopisem”, który być może ks. Sychta włożył do podarowanego ks. Kowalkowskiemu maszynopisu. Na pewno obaj księża dobrze się znali i zapewne przyjaźnili. Czy poznali się w Wejherowie, gdzie byli uczniami tego samego gimnazjum? Na pewno ks. Kowalkowski znał już przedwojenną twórczość ks. Sychty, czemu dał bardzo pochlebny wyraz w „Kurierze Poznańskim” (nr 252 P z dnia 4.06.1939 r.) w artykule „Kaszubi na scenie”. Pisał w nim m.in. „(…) Dramat kaszubski, teatr, narodził się w roku 1925, kiedy to gimnazjum w Wejherowie wystawiło »Szopkę kaszubską« autorstwa jednego z uczniów, Bernarda Sychty, zdradzającego już wówczas na ławie szkolnej zdolności literackie. (…)”. Co ciekawe, ks. Kowalkowski pisał w 1934 r. pracę magisterską u prof. Pollaka, u którego w 1946 r. ks. Sychta zdawał egzamin w ramach obrony pracy magisterskiej.



38. 2016 Rok prof. Gerata Labùdë. Pòdrechòwanié (dzél 2)


12 stëcznika, jak ju bëło napisóné w pierszim dzélu tegò artikla („Pomerania” 2017, nr 1, s. 36–37), we Wejrowie òdbëła sã ùroczëstô inaùgùracjô Rokù prof. Gerata Labùdë.
Pierszi dzél tegò wëdarzeniô,pòd patronatã Wejrowsczégò Starostë Gabrielë Lisius a prezydeńta Wejrowa Krësztofa Hildebrandta, miôł môl w Zrzeszë Wëżigimnazjowëch Szkòłównr 1 we Wejrowie. Òbczas przëwitaniô starosta pòkôzała wizualizacjã ùdbë Ksążnicë prof. Labùdë. Pòsobno przemówilë prezydeńt miasta a prof. Cezari Òbracht-Prondzyńsczi. Na kùńc wëstąpilë ùczniowie szkòłë przëgòtowóny przez Editã Łësakòwską-Sobiczewską a Jolantã Piastowską.

 

43. Gdy skrzy się nieba wieczny wid...

W poprzednich felietonach z żalem wspominałam o odejściu wielkich Kociewiaków – Jana Ejankowskiego, Andrzeja Grzyba, Huberta Pobłockiego. U progu kolejnego roku przeżywam odejście niepospolitego Kaszuby – Franciszka Okunia. Był jeszcze na grudniowym walnym zebraniu, planował aktywniej włączyć się w życie lęborskiego oddziału ZKP.
Kaszuby mają wielu wspaniałych, mianowanych i niemianowanych Stolemów. Po 30 latach przyjaźni z Frankiem stwierdzam, że był jednym z nich. Przed laty w tym samym czasie wyróżniono nas Skrami Ormuzdowymi. Franek wytrwale i z pełnym zaangażowaniem rozniecał płomienie kaszubskości jako wielkiej wartości nie tylko najbliższej Mu – rodzimej, ale i szerzej – pomorskiej, polskiej. Jego kaszubska mowa w odmianie tzw. bylackiej budziła też sympatię dla języka kaszubskiego – regionalnego. Podziwiałam Jego świadomość językową (nie był przecież wykształconym humanistą), przełączanie kodów i troskę o poprawny zapis słów. W tytule ostatniej płyty zespołu Levino (którego był kierownikiem) martwiło Go niewłaściwe postawienie znaków nad literami. Bardzo się starał, by w dodruku to poprawiono.

 

44. Niemcom lasu niszczyć nie damy

– Niemcom lasu niszczyć nie damy – powiedział Frost Franciszek na zebraniu aktywistów dąbrowskich u Macieja Tramowskiego – placówkę wojskową mają w lesie za Małą Karczmą, a piłują, ścinają, tną, że daleko słychać, idźcie posłuchajcie. Z tym skończyć trzeba jak najrychlej – to drzewo polskie. Uczcimy najlepiej Hallera i jego wojsko, gdy Nosków przepędzimy.

Niewielu było u Tramka wiarusów, małą miał izbę, ale nie o ilość chodziło, każdy tu przychodzący miał za sobą gromadę mu oddanych śmiałków. Wszyscy chcieli coś pozytywnego zrobić dla Zmartwychwstającej Polski, przecież długo, długo na nią czekali. Teraz obecni przyjęli słowa Frosta jak własne. Tramowski zachęcił do dyskusji: – Muszima ich przegnać, to prawda, ale jak to zrobić. Gewery mają, podobno mają i maszynówkę, ciężko bandze.

– Nie bandze ciężko, przecie mamy głowy, mamy szpryt – Szwaba Polak zawsze przechytrzy – zapewniał Frost.

– Może i przechytrzy, ale tamci mają siłę, mają i za sobą prawo. Przecie wojsko polskie daleko, Niemcy administrują, mają wójtów, sołtysów, policjantów. Naszych ludzi pakują do kryminałów – rzekł ostrożny Danielewicz. Dodał: – Nie radzę iść z gołymi rękami na żołnierzy uzbrojonych jak w okopach.

– Dajta tą sprawę w moje ręce – odezwał się znowu Frost – jeno przyprowadzić muszita chłopów. Potrzebuja nie więcej niż dziesięciu, no, może być piętnastu, ale nie więcej. Broni nie potrzebujemy.

 

46. Pusta noc

Zmęczony dniem, Maciek wdrapał się stromymi schodami na piętro, ściągnął spodnie, rzucił je na stojące obok krzesło i padł jak długi na łóżko. Przeciągnął się, ziewnął i zamknął oczy. Próbował zasnąć. Jednak sen nie przychodził.
Kuźwa, ale wtopa, koledzy czekają na niego w Dębkach, a on ugrzązł tutaj na dobre – rozmyślał. Nie mógł zasnąć. Niby czysto i schludnie, widać, że pani Marta bardzo dba o dom, ale ten zapach. To pewnie od tych wszystkich papierów, gazet i książek, które dziadzio przez całe życie gromadził i nikomu nie pozwalał niczego wyrzucić. Na co mu one? Do trumny je weźmie?
Grzenio, Grzenio – sypnij mi piaskiem po oczach – westchnął Maciej, któremu przypomniała się opowieść staruszka o kaszubskim demonie snu.
Ten jednak nie sypnął. Dochodziła północ. Zmęczony chłopak sięgnął po rękopis, który niedbale rzucił na łóżko, wchodząc do pokoju. „Moja Pusta Noc” – tytuł zapisano u góry pierwszej strony czerwonym, grubym pisakiem. (...)

 

48. Z wiatrem w zawody. Charzykowianin Łucjan Gierszewski

Każdy region ma swoich sportowych bohaterów – ponadczasowych, powszechnie znanych i hołubionych oraz tych, którzy trwają po latach jedynie w pamięci niewielu sympatyków sportu. Do grona najwybitniejszych i najwszechstronniejszych żeglarzy w Polsce w latach pięćdziesiątych XX wieku należał ŁucjanGierszewski,pięciokrotny mistrz kraju w żeglarstwie lodowym i ceniony organizator ruchu sportowego.
Urodził się 18 stycznia 1934 roku w Charzykowach w rodzinie o bogatych tradycjach żeglarskich. Ojciec Łucjana Jan Gierszewski prowadził w Charzykowach oberżę, żywo jednakże interesował się żeglarstwem i należał do współtwórców chojnicko-charzykowskiego ośrodka sportów wodnych. Synowie oberżysty od najmłodszych lat poza nauką szkolną, pomocą w ojcowskiej kuchni i pasaniem krów na łące – pływali i żeglowali. Pięcioletni Łucjan pływał już na kajaku i razem z braćmi stawał z wiatrem w zawody na rodzinnej 12-metrowej łodzi. W czasie okupacji Gierszewscy zostali wysiedleni przez Niemców i zamieszkali u gospodarza Leona Skiby w Łąkiem. Jako dziewięcioletni chłopiec Łucjan skonstruował swój pierwszy, prymitywny bojer. Po wyzwoleniu przyszły mistrz Polski doskonalił swoje umiejętności regatowe. Żeglował na własnej łodzi „P-7”, a w sezonie zimowym uprawiał żeglarstwo lodowe na bojerze zbudowanym z dwóch desek, łyżew oraz kija umocowanego drutem, który pełnił rolę masztu. Na podobnym sprzęcie przygotowywali się dowielkiego żeglowaniainni powojenni adepci sportów wodnych.

 

50. Zrozumieć Mazury

Książę Fryderyk Wilhelm, władca Prus Książęcych, lennik Rzeczpospolitej, przeszedł na stronę króla szwedzkiego Karola Gustawa podczas drugiej wojny północnej (1655–1660), przez ogół Polaków kojarzonej z „potopem”. W odwecie jesienią 1656 r. wojska króla polskiego Jana Kazimierza podjęły działania militarne przeciwko księstwu. Najwyższą cenę za wiarołomstwo Fryderyka przyszło zapłacić mieszkańcom Mazur.

Walki rozpoczęło zwycięstwo hetmana litewskiego Wincentego Gosiewskiego nad połączonymi siłami szwedzko-brandenbursko-pruskimi w bitwie pod mazurskimi Prostkami (8 października). O ile nazwisko triumfującego wodza dość szybko popadło w zapomnienie, o tyle o udziale w jego wyprawie Tatarów mówiono na Mazurach z trwogą przez pokolenia. Jak twierdzi Sławomir Augusiewicz w pracy Działania militarne w Prusach Książęcych 16561657, ordyńcy przystąpili do łupienia przygranicznych terenów starostwa ełckiego od razu po zwycięstwie pod Prostkami, by w ciągu dwóch następnych dni zacząć siać spustoszenie także w starostwach piskim oraz oleckim, a później ryńskim.

 

52. Lektury


54.Hubert Pobłocki w mojej pamięci

Nie tak dawno pożegnaliśmy człowieka, którego wielu z nas uważało za ostoję kociewszczyzny w Trójmieście – śp. Huberta Pobłockiego. Z wielkim smutkiem przyjąłem wiadomość o Jego śmierci przekazaną mi przez Jego córka Ewę. Zapewne wszystkim trójmiejskim Kociewiakom oraz osobom, które miały bliski kontakt z p. Hubertem, jeszcze długo będzie się nasuwała jako pierwsza myśl o osobie najlepiej znającej się w Trójmieście na sprawach kociewskich myśl właśnie o Hubercie Pobłockim...
W tym krótkim tekście wspomnieniowym chciałbym przedstawić swoje osobiste klisze pamięci związane z p. Hubertem. Choć nasza znajomość trwała dość krótko, bo ok. 2 lat, to wiele jej zawdzięczam i czuje się niejako zobowiązany do podzielenia się swoimi refleksjami z innymi.

 

56. Francëszk Òkùń. Rozestanié

Je ùmarłi Francëszk Òkùń. Przédnik karna Levino z Lãbòrga. Pierszi przédnik chùru Lutnia z Lëzëna. Człowiek stolëmny mòcëdo dzejaniôi szpòrtów. Kaszëba z Nordë, Lëzëna i Lãbòrga. 
Jem Ce znôł przede wszëtczim jakno bëlnégò diôbelsczégò skrzëpka a przédnika Levina. W pamiãcë òstónie wiele naszich pòspólnëch mùzycznëch zetkaniów, w tim chòcleto w TV Trwam czë na Papiesczim Wôłtôrzu w Serakòjcach. Na òdjimkach jes sã stanowił colemało z bòkù, ale to prawie Twòje granié dôwało tã òsoblëwą szmakã naszima kòncertoma... Béł jes baro rësznym menedżerãswégò karna. W krótczim czasu Levino dożdało sã pôrã płitów, wiele kòncertów. MógłWas pòtkac na przezérkach w całim kaszëbsczim kraju: òd Wierzchùcëna pò bëtowską „CassubiãCantat”. Miło wspòminóm naszã pòspólną aùdicjãz kaszëbską mùzyką dlô dzecy w Rokù Kòlberga we Wickù… Czësto niedôwno jesmë sã pòtkelë we Wejrowie. Jes sã cesził, że w „Pòmeranii” nalazła sãrecenzjô waszi òstatny platczi. Jesmë wspòminelë niedôwné fejrowanié 30-lecô Levina w lãbòrsczi „mùzyczny”. Jes pamiãtôł ò lëdzach zasłużonëch, ò tëch, co òdeszlë. Dzysô przëszło wspòmnąc nama Cebie…

 

58. Nie tylko piłka nożna. Co słychać na pomorskich parkietach

Piłka nożna jest zdecydowanie najpopularniejszą dyscypliną na świecie, więc co naturalne również na Kaszubach. Ale nie samym footballem człowiek żyje. Wiele emocji dostarczają fanom inne widowiskowe sporty zespołowe: koszykówka, piłka ręczna czy bardzo popularna w naszym kraju siatkówka. U progu nowego roku sprawdźmy, jak radzą sobie pomorskie teamy w ligowych rozgrywkach na hali.
Lata świetności pomorskiej koszykówki, gdy nasze drużyny dominowały w polskiej lidze, grając z mniejszymi czy większymi sukcesami w Europie, minęły, ale mam nadzieję, że wrócą. Nadal na najwyższym krajowym szczeblu występują drużyny ze Starogardu Gdańskiego – Polpharma, Sopotu – Trefl, Gdyni – Asseco i Słupska – Czarni. I to właśnie ta ostatnia drużyna wiedzie obecnie prym wśród pomorskich drużyn. Miniony sezon zakończyła na podium Polskiej Ligi Koszykówki. Choć dziś (połowa stycznia), zerkając na ligową tabelę, widzimy coś zgoła odmiennego. Najlepiej radzi sobie sopocki Trefl, z 6. lokatą, dalej Czarni – 11, Polpharma – 12, a poczet pomorskich drużyn zamyka na 14. miejscu Asseco.


61. Klëka


67. Żëcé bez trzech „k”

Chcemë jachac, nicht nie zwòni – mòżna bë strawestowac słowa méstra Adama z Krimsczich sonetów. A pùdze to? Nicht nie zwòni. Nie mejlëje. Nie esemesëje. Na festbùkù nie pisze. Znaczi to, że człowiek nie żëje? Niekònieczno, chòcô drãgò sobie wëòbrazëc dzysdniowé żëcé bez trzech „k”: kalãdôrza, kòmórczi a kómpùtra.


68. Pëlckòwsczi Zjôzd Klapétników

Nen brifka, pùrtk przegrzeszony, sztël sedzy, czas nëkô jak òbarchniałi, a më ju dôwno mielë òbgadac nają pierszą wiôlgą imprezã w Roku Pëlckòwa.

Wierã mògã wama ju zdradzëc, że mdze to Pierszi Òglowòpëlckòwsczi Zjôzd Pludrów a Klapétników – zéńdzenié, dze mdze mógł klapama sã pòdzelëc, klapów pòsłëchac a klapë w wikszim karnie rozkòscerzac. Në, rzeczëta, bëlnô ùdba, në nié? Tak co jesz nie bëło, a nama zanôlégô bëc òriginalnyma. 



 

Joomla Templates - by Joomlage.com