Rozmiar czcionki:

Nr 4/2017
Dzień Jedności Kaszubów

pomerania_marzec_2017

 

Od Redaktora

Na jeden dzień – niedzielę 19 marca – Chmielno stało się najważniejszym miejscem na Kaszubach. Wszystko za sprawą Dnia Jedności Kaszubów obchodzonego w rocznicę pierwszej znanej nam pisemnej wzmianki o Kaszubach w bulli papieża Grzegorza IX z 19 marca 1238 roku. W tym roku swoje przywiązanie do rodny zemi w Dzień Jedności Kaszubów najwięcej osób manifestowało w stolicy Rodny mòwë. Więcej o tym wydarzeniu piszemy na stronach 3–4.

Kaszubi zawitali również do hali widowisko-sportowej Ergo Arena położonej na granicy Gdańska i Sopotu. Powodem był siatkarski mecz Atomu Trefla Sopot z drużyną Polski Cukier Muszynianka. Liczny doping kibiców ubranych w czarno-żółte barwy sprawił, że zwycięski pojedynek siatkarek z Sopotu oglądała najliczniejsza publiczność w historii żeńskich klubowych rozgrywek siatkarskich w Polsce. W Ergo Arenie zgromadziło się aż 9 137 kibiców! Nasza relacja z tego wydarzenia na stronach 6–7.

W październiku będziemy obchodzić 90. urodziny Güntera Grassa. Choć pisarza o kaszubskich korzeniach nie ma z nami już od dwóch lat, jednak pamięć o nim jest wciąż żywa, o czym świadczą liczne zaplanowane na ten rok uroczystości z okazji okrągłej rocznicy przyjścia na świat autora Blaszanego bębenka. O gdańskim nobliście dowiemy się więcej, czytając zapis rozmowy Miłosławy Borzyszkowskiej-Szewczyk z Hilke Ohsoling, dyrektor zarządzającą Fundacji Güntera i Ute Grassów.Wywiad na stronach 14–17.   

 

3. Bez rekòrdu, ale razã

Latos nôwikszé òbchòdë Dnia Jednotë Kaszëbów sparłãczoné z próbą bicô rekòrdu w równoczasnym granim na akòrdionach òdbëłë sã w Chmielnie.

Ùroczëzna zaczãła sã òd mszë swiãti z kaszëbską liturgią słowa w kòscele sw. Piotra i Pawła. Pò ji zakùńczenim czôrno-żôłtô wała przeszła przez Chmielno do Zespòłu Szkòłów. Na placu – jak wiedno òbczas DJK – żdałë na nich krómë z kaszëbsczima pamiątkama, colemało zrobionyma swòjorãczno, jestkù, wëstãpë môlowëch karnów, a Tadéùsz Makòwsczi zaprezentowôł swòjã kòlekcjã lëdowëch instrumentów. Króm te chãtny mòglë òbezdrzec filmë„Na psa urok” i „Ze śmiercią na Ty”, jaczé pòkazywają m.jin. kaszëbsczé zwëczi i wierzenia. Nowizną béł maratón czëtaniô dzecóm pò kaszëbskù, w jaczim wzãło ùdzél cziledzesąt dzôtków i czilenôsce dozdrzeniałëch ùczãstników.

Jak rok w rok òbczas Dnia Jednotë Kaszëbów swój turniér zagrelë baszkôrze. Dobëlë: Mariô Dominik, Andrzéj Dzemiańczik, Sztefón i Matéùsz Makùrôt (w pôrach) i Kłos Warblëniô (nôlepszé karno).

 

5.Gdańsk pamięta o nobliście

Gdyby żył, w październiku obchodziłby 90. urodziny. Zapewne przyjechałby do Gdańska, do swojej kaszubskiej rodziny, do gdańskich przyjaciół, do wiernych czytelników z Pomorza. Z pewnością zaszedłby do Gdańskiej Galerii Miejskiej swojego imienia przy ulicy Szerokiej. Przy okazji rzuciłby okiem na „Turbota pochwyconego”, którego odsłonił podczas swojej ostatniej wizyty w rodzinnym mieście. Być może zawitałby do Wrzeszcza, usiadłby na ławeczce obok Oskara, prawdziwy, a nie ten odlany z brązu, który zagościł na placu Wybickiego zgodnie z wolą pisarza dopiero po jego śmierci. Może przeszedłby się ulicą Lelewela, którą pamiętał jeszcze z dzieciństwa, gdy nosiła nazwę Labesweg. Może…
Niestety, Günter Grass nie przyjedzie już nigdy do Gdańska, choć pamięć o nim w jego rodzinnym mieście jest wciąż żywa, czego dowodem są planowane wydarzenia mające uczcić 90. urodziny pisarza, który dał się poznać także jako autor licznych rysunków, grafik i rzeźb oraz jako obywatel zaangażowany społecznie i politycznie w sprawy swojego kraju.

 

6. Rekòrdë i swiãto kaszëbiznë

Drëdżi rôz wespółrobòta Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô ze Stowôrą Trefl Pomorze brzadowała bëlnyma malënkama dzecy i rekòrdã frekwencje òbczas meczu sécowi balë.

Nôprzód bëła prosba do szkólnëch, a barżi do dzecy, co ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka, żebë przërëchtowałë plasticzné dokazë sparłãczoné z latosym patronã rokù. Kònkùrs òstôł pòzwóny: „Tajemnice świata światów  – inspiracje twórczością Józefa Chełmowskiego”. Jak pòdczorchiwô Lucyna Radzymińskô z Bióra Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô zainteresowanié bëło stolemné: Më dostelë wicy jak 880 dokazów zrobionëch baro rozmajitima technikama. To jaż ò 250 wicy jak łoni! Nie spòdzéwelë jesmë sã tak bëlny òdpòwiedzë môłëch i përznã starszich artistów, bò ùtwórstwò Chełmòwsczégò je znóné przédno na pôłnim Kaszub, a mni np. na nordze. I zdôwô sã mie, że jegò ùsôdzczi nie są letczé w òdbiorze. A równak dzecë i jich szkólny pòkôzelë nié pierszi rôz, że wiedno mòżemë na nich rechòwac. Baro dzãkùjemë za jich robòtã i zainteresowanié najim kònkùrsã.

Mùsz je dodac, że artisticznô rówizna bëła baro wësokô i juri pòd przédnictwã Tomasza Semińsczégò z Zôpadnokaszëbsczégò Mùzeùm w Bëtowie miało wiôldżi jiwer ze wskôzanim dobiwców. A òbsãdzywóné bëłë nié le plasticzné talentë, ale téż interpretacjô słów i ùsôdzków Chełmòwsczégò, a przede wszëtczim dobrô ùdba na prôcã. Jakno òrganizatorzë jesmë rôd, że westrzód nôdgrodzonëch je dosc tëlé przedstôwców szkòłów, gdze kaszëbsczi je ùczony òd niedôwna, jak np. Òbjazda, Miastkò czë Szëmrëjce – dodôwô Radzymińskô.

 

8.Kaszëbizna to mój merk

Z Pawłã Ruszkòwsczim kôrbimë ò nowim mùzycznym dokazu, jegò kaszëbsczim i artisticznym dozdrzeliwanim i kłónianim sã Kòscérznie.

 

Skądka wzãła sã nazwa twòji nowi platczi „Kamiszczi”, jaką ju wnet bãdze mógł kùpic i słëchac?

Bezpòstrzédno òd titla wiérztë Jana Piepczi „Kamiszków cë zniosã”. To jeden z dwùch sztëczków na platce z mòją mùzyką. Ale to béł le pretekst do ti nazwë, bò òna mô dlô mie szerszé znaczenié. Wszëtczé te dokazë, jaczé są na place, parłãczą mie sã z taczima pólnyma kamiszkama, chtërne leżą w pichù kòl drodżi. Nicht jich tak pò prôwdze nie widzy, a przecã kòżdi mô swòjã historiã, w kòżdim bije kògòs serce, i wôrt je pòdniesc, òbczëszczëc z pichù, mòże wząc ze sobą. I pò to je ta platka. Chcemë taczé pólné kamiszczi dac lëdzóm. Mòże stóną sã jich gwôsnyma skarbama.

Czedë wińdą „Kamiszczi”?

Ju wnetka. 27 łżëkwiata mómë w planach pierszi kòncert, jaczi bãdze promòwôł „Kamiszczi” w Kòscérznie.

Nie mdze to równak pierszé pùbliczné wëkònanié sztëczków z ti platë, bò jesmë mòglë kąsk je pòznac chòcle òbczas latosy ùroczëznë wrãcziwaniô Òrmùzdowëch Skrów...

Platka na jaczis ôrt zamikô całi projekt, chtëren sã zaczął dwa lata temù, w gromicznikù. Jesmë tej zagrelë te sztëczczi pierszi rôz. Bëło to w Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi we Wejrowie òbczas jednégò z Pòtkaniów z Mùzyką Kaszubprowadzonëch przez dr Witosławã Frankòwską. Pózni jesmë dostelë m.jin. rôczbã do Radia Gdańsk, téż na kòncert w Mùzeùm Rëbaczeniô w Hélu. Platka je pòdrechòwanim tegò, co dzãka tim kòncertóm më dobëlë mùzyczno. A terô bãdzemë ju chcelë zagrac czile kòncertów, jaczé mają jã promòwac.

 

11.Przez pół milióna na ksążnicã

Bëlny darënk na latosy Dzéń Jednotë Kaszëbów – wejrowsczi kréz dostôł 520 tës. zł na bùdowã Ksążnicë prof. Gerata Labùdë we Wejrowie. Prawie 19 strëmiannika òbczas kònferencje w wejrowsczim Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi ògłosył to wiceminyster Kùlturë i Nôrodny Spôdkòwiznë Jarosłôw Sellin.

W pòwstôwający ksążnicë bãdą w pasownëch warënkach zagwësniwającëch jich bezpieczné ùżiwanié przechòwiwóné zbierë prof. Labùdë, a téż bãdze czëtnica dôwającô mòżlëwòtã zwëskiwaniô z ti spôdkòwiznë. W lëpińcu 2016 r. krézowé starostwò we Wejrowie ùdostało ju na ten cél w òbrëmienim Regionalnégò Òperacjowégò Programù 1 mln 400 tës. zł òd marszôłka pòmòrsczégò wòjewództwa.

Mómë ju terô zabezpieczoné w bùdżece wszëtczé dëtczi na ten cél. Jesz òb zymk ògłosymë ùtrôp, bò w przińdnym rokù ksążnica mô bëc òtemkłô– pòdczorchiwała òbczas strëmiannikòwi kònferencje starosta Gabriela Lisius.

 

12. Via Maris, czyli ekspresem na plażę!

Nie tak dawno, bo w styczniowym numerze „Pomeranii” pisałem o drodze ekspresowej S6, która poszła w odstawkę, nie znajdując uznania wśród ministerialnych urzędników obecnego rządu. Być może (oby!) powstaną jej fragmenty, czyli Obwodnica Metropolitalna Trójmiasta – bardzo ważna i oczekiwana przez kierowców trasa, która pozwoli ulżyć obciążonej niemal do granic możliwości gierkowskiej Obwodnicy Trójmiasta. Brak przepustowości tej trasy oraz częste kolizje sprawiają, że droga oraz dojazdy do niej niemal codziennie są zakorkowane. Skutkami takich zatorów zazwyczaj bywa – w najlepszym przypadku – kilkudziesięciominutowy postój lub poruszanie się w żółwim tempie, kilometr po kilometrze, a właściwie metr po metrze. Niestety decyzja o budowie Obwodnicy Metropolitalnej została zaskarżona. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał ten protest i sprawa trafiła do sądu kasacyjnego, gdzie czeka na rozpatrzenie.

 

14.Pomiędzy Kaszubami a Fryzją. Doświadczanie mniejszości

Rozmowa z Hilke Ohsoling, dyrektor zarządzającą Fundacji Güntera i Ute Grassów

Miłosława Borzyszkowska-Szewczyk: Dziękuję, że zgodziła się pani ze mną spotkać i poprowadzić mnie przez archiwum Güntera Grassa. Mam szansę doświadczyć pani w jej królestwie czy jednym z królestw, na poddaszu Domu Güntera Grassa przy Glockengießerstrasse w Lubece. Z okna widać piękne fasady z oknami szczytowymi lubeckich kamienic i kościół św. Katarzyny. Tu ma siedzibę Sekretariat Güntera Grassa. Od kiedy pracowała pani z panem Grassem?

Hilke Ohsoling: Od października 1995 roku prowadziłam sekretariat dla pana Grassa, w międzyczasie zostałam dyrektor zarządzającą Fundacji Güntera i Ute Grassów, którą powołano do życia w 2011 roku. Właśnie ze względu na fakt, że widok stąd rozpościera się zarówno w stronę kościoła św. Katarzyny, jak i św. Jakuba, wybrał pan Grass tę lokalizację. Również szczególnie sobie upodobał zawiły układ przestrzenny widocznych stąd budynków.

MBS: Ta konfiguracja budynków przypomina mi strukturę powieści noblisty… Dla mnie jako Kaszubki frapujące zagadnienie stanowi temat „Grass i Kaszubi”. Zdaję sobie sprawę z tego, że mój sposób czytania Grassa z tak określonej perspektywy jest odmienny niż reprezentanta li tylko kulturowych większości. Stąd też charakter moich dzisiejszych pytań: Jak pani postrzega aspekt kaszubskiego pochodzenia w biografii pisarza? Czy odgrywa on jakąś rolę w pani czytaniu Grassa? Czy w rozmowach nawiązywali państwo do tej kwestii? Jeśli tak, to w jakich kontekstach pojawiał się ten fakt?

HO: Mama Güntera Grassa była Kaszubką. Dla pana Grassa ten fakt miał istotne znaczenie, podkreślał to stale. Kaszubscy krewni byli dla niego ważni, jak również podtrzymanie kontaktu z nimi. Pan Grass próbował tak się zorganizować, aby co dwa lata przyjeżdżać do Gdańska. Za każdym razem spotykał się wówczas z kaszubskimi krewnymi, także w obecności innych członków rodziny. I odnosiłam wrażenie, że te spotkania odbywały się w serdecznej atmosferze. Franz Grass, najstarszy syn, jeden z bliźniaków, pielęgnuje te kontakty, nawet jeśli z pewną trudnością, którą stanowi nieznajomość języka polskiego. Kaszubscy krewni brali udział w pogrzebie w Behlendorf [miejscowość pod Lubeką, w której mieszkał i tworzył Günter Grass, na miejscowym cmentarzu został pochowany w gronie rodziny i przyjaciół – MBS].

 

18.Bùcha zôbòrsczi zemi

Na latoségò patrona rokù Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié wëbrało Józefa Chełmòwsczégò. Z ti leżnoscë òdbiwô sã wiele rozmajitëch wëdarzeniów, wëstôwków i pòtkaniów przëbôcziwającëch tegò nadzwëkòwégò artistã i filozofa.

W òbchòdë włącziwają sã lëdze wnet z całëch Kaszëb (przikładã mòże bëc chòcle kònkùrs „Tajemnice świata światów  – inspiracje twórczością Józefa Chełmowskiego”, na jaczi òstało przëszëkòwónëch wicy jak 880 dokazów – piszemë ò tim na str. 6–7), ale nôbarżi wierã żëją tim rokã w Brusach. Nie je to dzywné, bò prawie z tima stronama zrzesził swòje żëcé latosy patrón i to môlowi Kaszëbi biôtkòwelë sã ò to, żebë KPZ miało gò achtnioné w 2017 r.

Baro jesmë chcelë, żebë Józef Chełmòwsczi òstôł patronã rokù, bò zanôlégô nama na tim, żebë béł lepi znóny nié leno w najim òkòlim, ale jak nôszerzi. Widzymë równak, że i më nié wszëtkò jesmë wiedzelë ò jegò ùtwórstwie. Òdkriwómë òsoblëwie jegò filozoficzné mëslë ò wszechswiece. Wiele mómë téż latos kòntaktów z familią artistë. Kòżdi familiowi wspòmink dodôwô do naji wiédzë cos nowégò– gôdô Stanisłôw Kòbùs, wiceprzédnik Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô i przédnik brusczégò partu. I dodôwô z bùchą, że dlô całi zôbòrsczi zemi wëbór latoségò patrona je wiôldżim swiãtã: To pòcwierdzenié, że ta zemia òd lat rodzy bëlnëch lëdzy, jak Jón Karnowsczi, Stanisłôw Pestka i prawie Chełmòwsczi. Dlôte naje miasto dobrze sã przërëchtowało do tegò rokù. Zrzeszenié wespółrobi z samòrządã, z Centrum Kùlturë i Biblioteczi a z wiele lëdzama i institucjama nié le w Brusach.

 

19. Listy
 

20.Janusz Kòwalsczi (1925–2017) – Béł barżi kaszëbsczi niżlë sami Kaszëbi

Nowe trasy wciąż układa/ Janusz co mapami włada/ On w Remusie zakochany/ Szuka śladów nad wodami.

Tak prawie spiéwómë òb czas lëpińcowëch Kaszëbsczich Czôłenkòwëch Spłëniãców Szlachama Remùsa. Òdbëło sã jich ju trzëdzescë jeden, a latos szëkùjemë sã do pòstãpnégò. Te spłëniãca, jich apartny kaszëbsczi wëzwãk, do dzysô zachòwiwóny, to prawie ùdba drëcha Janusza Kòwalsczégò.

Jediny taczi w Pòlsce

Zajistniôł, bò tak wiôldżé bëło jegò rozskacenié dokazã Aleksandra Majkòwsczégò Żëcé i przigòdë Remùsa, w jaczim bòhater, wãdrowczik z karą, przedôwający ksążczi, wanożąc bez Kaszëbë, bùdzył etniczną swiądã w mieszkańcach. „W najich czasach – tak Janusz klarowôł zdrzódło i cél tegò zamësłu – króm bùdzeniô ti swiądë, nót je ù wiele Kaszëbów jã wcyg ùcwierdzëwac, nadto pòmagac w parłãczenim sã môlecznëch kaszëbsczich strzodowiszczów, a nié-Kaszëbóm przedstawiac bòkadosc żëcô na ti zemi. Mòją ùdbą, jakô dozdrzeliwa we mie w pòłowie lat 80., bëło zrealizowanié taczi misji w fòrmie czôłenkòwëch spłëniãców, kò rzéczi są òsama sedlëszczów; nad rzékama rozsadłë sã przédné kaszëbsczé wse”. Bez dłudżi czas ni mógł nalezc zrozmieniô, chòc klepôł do rozmajitëch dwiérzi i dopiérkù, czej redakcjô „Pòmeranii” pòdjãła sã òrganizacji spłëniãcô w sztôłce òbmëslonym bez niegò, ùmëslënk nen dożdôł sã realizacji.


22.Mój ulubiony adwersarz

Dziwne to uczucie – znać człowieka dobrze, bez trudu snuć o nim opowieść w myślach, a mieć problem z przelaniem jej na papier. Noszę się z tym od kilku dni, zastanawiając się nad tym, co tę wewnętrzną blokadę powoduje. I chyba już wiem. Niełatwo mi zaakceptować fakt, że Janusza nie ma już wśród nas, że dosłownie, zamienił się w proch, tymczasem pisanie o Nim w czasie przeszłym tylko tę smutną prawdę potwierdzi.

Piszę „Janusza”, prawda jest jednak taka, że nigdy – mimo ponawianych propozycji z Jego strony – nie mówiłam mu per Ty. W kontaktach między nami był dla mnie „panem Januszem”, a „Januszem” tylko w moich rozmowach z mężem. To kwestia wychowania nakazującego szacunek względem ludzi dużo starszych od siebie, a w tym wypadku różnica wynosiła prawie… pół wieku.

 

25.Jubileuszowy V Toruński Kiermasz Książki Regionalnej

Na zakończenie Tygodnia Bibliotek we współpracy z Biblioteką Uniwersytecką w Toruniu 15 maja br. zostanie zorganizowany V Toruński Kiermasz Książki Regionalnej. Impreza mająca za zadanie promować wydawnictwa regionalne dotyczące Pomorza Wschodniego i Zachodniego, Warmii, Mazur, Powiśla i województwa kujawsko-pomorskiego odbędzie się na parterze Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu. Na piętrze zostanie odsłonięta wystawa „Pomorze Nadwiślańskie. Regionalizmy znad Dolnej Wisły”, którą przygotowano przy współpracy oddziałów Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego położonych nad Wisłą lub w bezpośredniej bliskości największej polskiej rzeki. Do końca lutego br. na Kiermasz zgłosiło się 6 wydawców z Pomorza i Mazur. W kolejności zgłoszeń są to: Miejska Biblioteka Publiczna im. Aleksandra Skulteta w Tczewie i jej sekcja wydawnicza Kociewski Kantor Edytorski, Towarzystwo Miłośników Torunia, Wydawnictwo Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, Oficyna Wydawnicza „Retman” z Dąbrówna, Towarzystwo Naukowe w Toruniu i Wydawnictwo STOTOM z Torunia.

 

26.Barbara Święta o Kaszubach pamięta

W drugim tomie Encyklopedii Katolickiej (1976) pod hasłem „Barbara” napisano: „Święta dziewica i męczenniczka, patronka dobrej śmierci, górników, flisaków i artylerzystów (jedna z trzech dziewic i czternastu wspomożycieli); wg podań córka Dioskura z Nikomedii (lub Heliopolis) w Bitynii, ścięta w 306 roku przez ojca poganina za przynależność do chrześcijan; święto 4 grudnia; w Kościele powszechnym do 1969 roku wspomnienie. W Polsce wspomnienie, w diecezji katowickiej święto”.

Święta Barbara została wyniesiona na ołtarze na zasadzie kanonizacji równoznacznej (aequipollens). Papież czyni to bez żadnego formalnego dekretu ostatecznego i zwykłych ceremonii. Ten sposób wyniesienia na ołtarze (np. apostołowie, święci pierwszych wieków), mimo odmiennej formy, rodzi te same skutki, co kanonizacja formalna

Barbara czyli „cudzoziemka” czy też „obca wśród swoich”, jak chce Stefan Żeromski, stała się ofiarą krwawych prześladowań chrześcijan. Jej śmierć opiewały już w starożytności zapisy hagiograficzne w językach greckim, koptyjskim czy syryjskim, natomiast w średniowieczu sławiono jej pamięć bodaj we wszystkich językach europejskich.


27.Święty Wojciech. Patron Polski zamordowany 1020 lat temu

W tym roku 23 kwietnia wyruszy już 28. pielgrzymka gdańszczan z relikwiami Świętego Wojciecha do jego sanktuarium, które mieści się w... Świętym Wojciechu. Tegoroczny odpust odbędzie się w 1020. rocznicę pobytu świętego w Gdańsku oraz jego męczeńskiej śmierci kilka tygodni później, którą poniósł z rąk pogańskich Prusów. O tym fakcie dowiadujemy się z dzieła „Sancti Adalberti Pragensis episcopi et martyris vita prior”(Świętego Wojciecha żywot pierwszy, przypisywanego opatowi Janowi Kanapariuszowi). W tym dokumencie pojawia się również po raz pierwszy nazwa naszego miasta – Gyddanyzc.

 

28.Wojewoda z dalekich Kresów

W województwie pomorskim za rządów sanacji wielokrotnie dochodziło do konfliktów kolejnych wojewodów z częścią opinii publicznej, w której znaczną rolę odgrywała narodowa demokracja, Stronnictwo Narodowe. Jeżeli wojewoda Wiktor Lamot (lata 1928–1932) nie zdołał rozwinąć swej działalności i przeniesiony został w stan spoczynku, to jego następca Stefan Kirtiklis (lata 1932–1936) raczej tylko zaognił stosunki, i to nie tylko z miejscowym ziemiaństwem czy klerem i mediami ówczesnymi. Kirtiklis (1890–1951) był nie tylko gorliwym piłsudczykiem, ale przez szereg lat oficerem żandarmerii wojskowej. Przechodząc do administracji państwowej, głównie realizował politykę twardą rządów sanacyjnych, powoływał na wysokie stanowiska głównie „legionistów z Galicji”, co nie budziło sympatii miejscowego społeczeństwa. Co gorsza, nie brakło za jego rządów nadużyć administracyjnych. Po kiepskich dla sanacji wynikach wyborów parlamentarnych w 1935 r., został odwołany z Torunia, a „żegnany bez żalu przez większość społeczeństwa pomorskiego” (K. Przybyszewski). Warto więc przypomnieć losy ostatniego wojewody pomorskiego, Władysława Raczkiewicza (lata 1936–1939), który – wedle dość powszechnej opinii – był jedynym sanacyjnym wojewodą na Pomorzu, który zyskał sobie osobistą popularność.

 

30. Kaszëbi w PRL-u

Pòmachtóny żëwòt Bruna Richerta wedle aktów z archiwùm Institutu Nôrodny Pamiãcë (dzél 12)

W séwnikù 1956 r. Bruno Richert wpôdł w rãce szandarów i bezpieczi. Z aktów ti slédny institucje wëchôdô, że pòjmelë gò wejrowsczi milicjancë i dopiérze òni przekôzelë gò ùbówcóm. Jak òpisôł jem w pòprzédnym dzélu ti rédżi artiklów, béł òn szukóny temù, że pòskarżëlë sã na niegò mieszkańcë Wdzydz, chtërny czëlë sã przez niegò òcëganiony. Żebë tã sprawã wëklarowac, 12 séwnika 1956 r. mùszôł Richert napisac specjalné wëjasnienié, w chtërnym òpisôł to, jak wedle niegò wëzdrzało jegò i jegò familie żëcé we Wdzydzach. Co bëło zamkłé w nym dokùmeńce, ju wiémë, bò wëzwëskiwôł jem gò przë pisanim pòprzédnégò dzéla ti òpòwiescë. W kòżdim razu wedle niegò zdrzódłã wszëtczich jegò „wëstãpków” bëła jegò drãgô finansowô sytuacjã. Òb czas kôrbieniô z przedstôwcama milicje i bezpieczi miôł òn nibë jamrowac, że ni mô niżódny stałi robòtë i ni mô z czegò żëc, temù téż mùszi pòżëczac òd lëdzy dëtczi, chtërnëch pózni nie je w sztãdze jima òddac. Mùszało to wierã zrobic jaczés wrażenié na pòwiatowim kòmańdance òbëwatelsczi milicje w Wejrowie Malakù, chtëren pòmôgôł Richertowi nalezc robòtã. Miôł nibë kôrbic w ti sprawie z zastãpcą przédnika Prezydium Pòwiatowi Nôrodny Radzëznë Władisławã Banuchą; nie wiém równak, czë przëniosło to brzôd. Òkróm tegò je w aktach nadczidka, że òb czas zéńdzeniô z fónkcjonariuszama Richert dostôł bédënk wëjachaniô do Lublëna. Bëło to wierã sparłãczoné z jakąs robòtą, ale dôwny wiadłodôwôcz „Kos Wojciech” nie zgòdzył sã na to. Wëzdrzi na to, że chcôł tej òstac na Kaszëbach.

 

32.Ojcowizna (część 2)

Dzień był jakiś nijaki. Ani deszczu, ani słońca. Wiatru żadnego.

W poczekalni pierwsi pojawili się Grzegorz i Agnieszka. Nawet do głowy by im nie przyszło, żeby się spóźnić. Notariusz to notariusz, a jeszcze wola będzie odczytana! Usiedli sobie na krzesłach, wcześniej ukłoniwszy się sekretarce. Grzegorz dyskretnie spojrzał na zegarek. Kwadrans. Lepiej być wcześniej niż za późno. W tym przypadku słowo „za późno” było wprawdzie nie na miejscu, bo bez nich testament i tak nie zostałby odczytany, ale...

W chwilę po nich wtoczył się Henryk. Najpierw jego brzuch, potem on sam. Jasnopopielaty garnitur, to pierwsze, co zaraz po brzuchu rzuciło im się w oczy. Spojrzały na nich jasne oczy. Rumiane policzki, gładko ogolona twarz. Skropiona słodkawymi perfumami.

Grzegorz po raz pierwszy od dłuższego czasu pomyślał, że dobrze jest mieć starszego brata. Tak innego niż on sam – ale brata. Nie musieli się w ogóle kontaktować, ale gdzieś tam zawsze był ten Henryk, sprytny, nieprzyzwoicie bogaty, czasami zarozumiały, ale w gruncie rzeczy całkiem porządny. Starszy brat męża nie zaprzątał myśli Agnieszki. Skąd zdobędą pieniądze na szkolną wycieczkę Franka? Większość dzieci pojedzie, dlaczego ich syn ma być gorszy. Nie musiał nawet nic mówić, jego oczy śmiały się do tego Sandomierza. A każdy grosz na wagę złota. Nadzieja, że może, że już, to by im wiele ułatwiło. W obojgu natomiast niepokój wzbudzał sam fakt spotkania z jakimś notariuszem. Na pewno będzie elegancki, oficjalny i przeczyta same jakieś okrągłe zdania w prawniczym języku, a weź tu się człowieku zorientuj, o co tak naprawdę chodzi i czy aby nie zaszkodzi im (choć niby jak?) to, co okaże się treścią ojcowego testamentu.

 

34.W Świętej Trójcy coraz piękniej

Wydawałoby się, że dopiero co zaczęto odbudowywać historyczne organy z kościoła Świętej Trójcy w Gdańsku, a już się mówi o zakończeniu prac. W 2018 roku minie dziesięć lat od rozpoczęcia projektu. Zapraszamy do franciszkanów na Stare Przedmieście.

Po wejściu do potężnego kościoła św. Trójcy zdziwimy się, ponieważ organy nie znajdują się z tyłu świątyni, do czego jesteśmy przyzwyczajeni, lecz z przodu, tak, jak ten instrument był umiejscowiony w średniowieczu. Ruszamy zatem nawą główną przed ołtarz. Po prawej stronie, nieco ukryte za filarem pięknie prezentują się odbudowywane organy mistrza Mertena Friesego. Kościół Świętej Trójcy przez zachowanie pierwotnej lokalizacji organów jest jedynym w Europie, gdzie muzykę można grać zgodnie z historycznym układem. Zachowało się również lektorium – wysoka konstrukcja rozdzielająca przestrzeń hali świątyni i prezbiterium. Dzięki temu kapela ustawia się na balkonie przy organach, dokładnie tak samo, jak robiono to za czasów Jana Sebastiana Bacha – tłumaczy dr hab. Andrzej Szadejko, pomysłodawca i organizator odbudowy.

 

35.Tak tłëklë, że w kùńcu mùszôł pòdpisac

We Gduńskù-Wrzeszczu òd lat mieszkô Bronisłôw Sykòra (pòl. Sikora), rocznik 1922. Ùrodzył sã w òsadze Badżelnica, krótkò Swiónowa. W wòjnie Sykòra przeżił wiele lëchégò. Mùszôł tłuc sã czile lat pò rozmajitëch państwach naszégò kòntinentu.

Jaczi béł dlô Was pòczątk ti wòjnë?

Mój òjc béł eingedeutsch. Mùszôł pòdpisac. Jô z bratã më ju bëlë ùstny. Tej i tak më sami za se decydowelë. Mój brat béł dwa lata starszi. Jak przëszedł nen 1942 rok, to chcelë nas do wòjska wząc. Nas zawezwelë, tak jak jinszich, na sztamrolã. Jô sã nie pòdpisôł. Jô miôł sã pòdpisac, że piãc pòkòleniów w tił jô nie pòchòdzã òd Żëdã. Jô gôdôł, że jô nie jem Żëdã, ale jô sã nie pòdpiszã. Mògą mie wząc, ale pòdpisëwac jô sã nie pòdpiszã.

To bëło na gminie w Szëmôłdze, jo?

Jo. Òni mie z piersza dobrocą brelë, ale jô nie pòdpisôł i pùscelë mie tej dodóm. Za sédmë dni znôwù mie zawezwelë do Szëmôłda. Tam òni mie namôwielë, że móm sã pòdpisac i bãdze wszëtkò w pòrządkù. Jô jima gôdôł: „Pòdpisëwac jô sã nie bãdã”. Në i tej òni mie zaczãlë torturowac. Bilë mie, wiele wlazło. Jak jô leżôł, to kòrbaczã òni mie walëlë. Jak jô rëszôł rãką, tej pies mie jã grizł, a jak jô rëszôł nogą, tej òn mie szarpôł nodżi. Jô jima rzekł, że jô sã nie mdã pòdpisywôł i kùńc. Jak chcą, to mògą za mie pòdpisac, ale òni tak nie chcelë. Wtim przëjachôł jich kòmendant. Òni tej chùtkò zaczãlë protokòłë pisac. Widzec bëło, że to bëło robioné na pòstrach. Dwùch pisało na maszinie, a jeden nié. I nen kòmendant wskôzôł na mie i sã pitôł: „Co to je za jeden?”. Òni mù rzeklë wszëtkò i tej òni mie dali prelë. Tam béł jeden taczi wiôldżi, taczi mòcôrz. Ten mie prôł pò gãbie rôz z lewi, rôz z prawi stronë, że to nie bëło do strzimaniô. Czekawé, że òn gôdôł do mie normalno, pò kaszëbskù.

 

38.Kaszubszczyzna i kaszubskość dla profesora Gerarda Labudy

Gerard Labuda należy bez wątpienia do postaci nieszablonowych, wybijających się zdecydowanie ponad przeciętność. Ten wybitny naukowiec – jak zgodnie twierdzili jego koledzy po fachu oraz uczniowie – mógłby swoim dorobkiem obdarzyć co najmniej kilku badaczy. Jego dokonania są imponujące. Zacięcie badawcze i niezwykła płodność twórcza szły w parze ze skromnością i szacunkiem dla innych.

Profesor miał niezwykle szeroki wachlarz zainteresowań badawczych. Większość jego prac naukowych dotyczyła zagadnień oscylujących wokół wczesnośredniowiecznego państwa polskiego. Badał historię polityczną, społeczną, religijną, kulturalną, gospodarczą i wiele innych zagadnień. Drugim ważnym polem badawczym Gerarda Labudy były dzieje Kaszub i ogólnie Pomorza. Wynikało to z kaszubskiego pochodzenia i tego, że jak mawiał, był to Kaszubom winien.

 

40.Meandry tożsamości na tle historii własnej rodziny

Jakiej natury jest moja tożsamość i jakie są moje związki z Kaszubami?
To pytanie skłania mnie do wynurzeń natury osobistej i prześledzenia historii swojego życia.
Dorastałam w wielokulturowej społeczności, w małej wsi Stowięcino (gmina Główczyce), w której mieszkała ludność polska, ukraińska, kaszubska, kresowa i niemiecka. Wychowałam się (lata 1971–1999) pośród Ukraińców i Kaszubów – potomków podgrupy Kabatków.

Sama nazwa Główczyce (niem. Glowitz) po kaszubsku oznacza „wzniesienie” lub jak podają inne źródła „głowa – wieś główna”. Jeszcze w XIX w. posługiwano się tu językiem kaszubskim i głoszono kazania w tym języku. Zdaniem innych badaczy potomkowie Kaszubów wytrwali na tej ziemi do roku 1945. Po wojnie nieliczni autochtoni zmieszali się z napływową ludnością i nie mieli łatwego życia.

 

42.Młodi – do robòtë! Bałkańskô platka Fùcusa

Z przédnikã karna Fùcus z Wejrowa Rafałã Rómpcą rozpòwiôdô Tómk Fópka

Wnetkã ùkôże sã pòsobno platka karna Fùcus. Czim mdze sã òna jinaczëc òd nëch chùtczészich? Mòże chcemë rzec chòcle słowò ò sami produkcji,wëdanim…

Jo, prawie kùńczimë robòtã z naszą czwiôrtą platką. Pò slédny, kòncertowi, zôs jesmë wrócëlë do sztudia. I to zôs do swôrzewsczégò North Studio Tadéùsza Kòrthalsa. Robòta z Tadéùszã je jak wiedno pësznô. Më gò pòbłaznowiwómë kùszkama, a òn dôwô nama dzejac we wspaniałi atmòsferze. Nad tą platką sedzymë ju òd rokù. Nigdë donëchczôs jesmë tëli czasu nie robilë nad materiałã. Czemù tak długò? To zanôlégò òd kalãdôrza. Pierszą sesjã jesmë zaczãlë w ùszłim rokù, òb zëmã, tedë béł kòncertowi sezón, tej na sztudio nie bëło czasu i tak czas zlecôł do rokù. Jednak przez to materiał dozdrzeniôł, dzél dokôzów òstôł sprawdzony òbczas kòncertów – stądka jem gwësny bëlnégò kùńcowégò efektu na place, temù wôrt bëło so dac tëli czasu. Nowizną je wëdawniczé wspiarcé ze stronë Mùzeùm Pismieniznë i Kaszëbskò-Pòmòrsczi Mùzyczi we Wejrowie. Dzãka temù òdeszła nama, karnu całô „papierologiô”, za co jesmë wdzãczny. Mòżemë sã wząc leno za mùzyczné sprawë.

Co mdze jinégò? Delikatno zmieniwómë rejón mùzycznëch inspiracjów z Irlandie na pôłniowé Bałkanë. To nie znaczi, że z Irlandią dôwómë so czësto pòkù. Bãdze òna wcyg przëtomnô na krążkù.

Skądka wzãłë sã mùzycznë ùdbë platë?

Zaczarzenié bałkańsczima klimatama òstało w nas pò pierszim przebiwanim w Serbii. Jednégò dnia, czëstim przëtrôfkã, jesmë trafilë na kòncert zawòłónégò karna Balkanika. Kòncert bëlno zaòstôł nama w pamiãcë, a że grómë w pòdobnëch klimatach – stądka prawie przëszła nowô inspiracjô. W ùszłim rokù jem zôs jachôł na Bałkanë, a czej wrócył, miôł jem fùl głowã ùdbów i mòcë do robieniô nowégò.

Jak sã rodzą tekstë?

Tekstë? To biwô wszelejak. Jedne są mòjima òsobistima przëżëcama, jiné są czësto zmëszloné. Przińdze tak, że pòwstôwają w przëtrôfkòwëch môlach i leżnoscach. Jeden tekst napisôł jem òbczas zbiéraniô grzëbów w lese. Jo. Jiné – òbczas nieprzespóny nocë, ale nôczãscy piszã w chëczowi cuszë.

 

44.Dla ojca chlebek niosą dzieci

– Macie w koszyku trochę chleba, dziatki? – spytałem się pewnego wiosennego popołudnia trójkę dzieci bezrobotnego Burczyka, gdy po całodziennej żebraczej tułaczce wracały do domu.

– Ten chlebek jest dla tatusia – odpowiedziała najstarsza.

– A co macie dla mamy, dla was?

– Mamy ziemniaki, trochę kaszy, mąki. Tatuś musi mieć lepsze jedzenie, pożywniejsze, by mógł iść do pracy – uzupełniła informacje. A najmłodszy z gromadki, Franek, dodał:

– Tatuś chodzi po gburach i prosi o robotę, a mama mówi, że jak będzie miał krzepę, to go wezmą nawet do kosy.

Smutne to stwierdzenie, ale prawdziwe. Przemierzały dzieciska ubogie wioski za kawałkiem chleba, bulewkami, mąką, ratowały rodziny przed śmiercią głodową, nie wstydziły się żebrać. Potrzeba wysyłania dzieci była tak wielka, że trudno dzisiaj o niej wspominać.

– U nas i okruszyn jadła nie ma, myszy uciekają – powiedział mi na zebraniu rodzicielskim w sali szkolnej bezrobotny Prądzyński – dzieci muszę przed i po południu na żebry wysyłać, choć serce mi się kraje rozpaczą, nie ja, nie my robotnicy rządzimy krajem.

Jadąc z gospodarzem Frostem na wiec do Opalenia. widziałem ciągnących ścieżkami chłopów-robotników rolnych, byli zmęczeni, wynędzniali, owrzodzeni....

– Znam tego wysokiego, przecież to siłacz był – mówił Frost – a dzisiaj bym go za parobka urządzić nie mógł. Fizycznie jest wykończony, chyba bym go wywczasował, po pół roku może by wrócił do normy. Źle, panie, z nami, źle, nie daj Boże wojny. Jedziemy radzić o podziale administracyjnym, o tym władze myślą, lepiej by zrobili, gdyby myśleli o zatrudnieniu bezrobotnych. O! Tu by się szosa przydała, tu i w Półwsi, budulec państwowy, bezrobotni, pożyczka wewnętrzna... Wroga trzeba naśladować, ten nawet autostrady buduje.

 

46.„Kaszëbë sztótã zatrzimóné” na òdjimkach...

Swòjima òdjimkòwima zainteresowaniama i zdolnoscama mòglë sã pòchwôlëc ùczniowie wëżigimnazjalnëch szkòłów w II Òdjimkòwim Kònkùrsu „Kaszëbë sztótã zatrzimóné”. Zòrganizowało gò Technikùm nr 3 m. Bòhaterów Szarżë pòd Krojantama w Chònicach.

Ùroczësté rozrzeszenié kònkùrsu òdbëło sã latos 22 gromicznika w Centrum Kùńsztu Collegium Ars w pòdzemiu gimnazjalnégò kòscoła w Chònicach, chtërnégò gòspòdarzã je Kaszëba ksądz Jack Dawidowsczi.

Cepłé słowa sczerowała do òrganizatorów przédniczka Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô w Chònicach Janina Kòsédowskô i wrãczëła jima pòdzãkòwanié za mòżlëwòtã wëkòrzëstaniô òdjimków z I edicji òbczas Dniów Kùlturë Kaszëbskò-Pòmòrsczi w Chònicach.

Gòsce òbezdrzelë binowi pòkôzk szkòłowników ùczącëch sã kaszëbsczégò jãzëka z klas 1TF, 1TG i 2TF Technikùm nr 3 w Chònicach na spòdlim Żëcégò i przigód Remùsa Aleksandra Majkòwsczégò pòd czerënkã Katarzënë Główczewsczi.

 

48.Warto grać w zielone

Warto a nawet trzeba, i to nie tylko wiosną czy latem. W dawnych zabawach dzieci (kto je jeszcze pamięta?) była „gra w zielone”. Mówiło się: proszę o zielone. Należało coś zielonego pokazać, inaczej słyszeliśmy: raz, dwa, trzy, pakiytka...

Nie chciałam tego kolejny raz przypominać, że niby wiosna, nadzieja na lato... Jednak uparcie wracają myśli po odejściu śp. Wojciecha Młynarskiego – humanisty  i artysty dużego formatu. Wiedział, że co jakiś czas przychodzi walec i„wyrównuje”, a jednak apelował: skup się zdrowy rozsądku... Ludzie rozumni znowu mają się nad czym skupiać.

Jak dobrze, że bywają tacy, którzy nie szukają tylko „źdźbła w cudzym oku”, więcej czują, widzą i umieją to wyrazić. Nie zmarnowali talentu, ich „wpisowe do świata” jest duże i zachęcające. Powaga okresu wielkopostnego każe poważniej przyjrzeć się Bożym zamiarom. Jak to jest, że só take i só take (gwarowa uwaga o ludziach). Wiem, że jest to naiwne, ale niekiedy chcę o tym zapomnieć i spodziewać się zwykłej sprawiedliwości, a przecież niepojęte są Boskie wyroki...

 

49.Droga przemikłô Kaszëbama

Ju ju dobrą tradicją, że òbczas Wiôldżégò Pòstu jedna krziżewô droga na Wejrowsczi Kalwarie je òdprôwionô pò kaszëbskù. Latos to nôbòżeństwò òdbëło sã 7 łżëkwiata.
Kaszëbsczé drodżi krziżewé rok w rok przëcygają na wejrowsczé górczi rzmë lëdzy. Rozmiszlania do stacjów rëchtëją kaszëbsczi dzejarze abò lëteracë. Latos napisôł je Stanisłôw Janka. Wikszi dzél ùmëslënków je zrzeszony z tekstama Ewanielii, ale téż są òdniesenia do dzysniowòscë i dzejów Kaszëbów. Chcôł jem w tëch rozmiszlaniach dac do zrozmieniô, że to, co sã przëtrafiło Bògù-Człowiekòwi w drodze na Gòlgòtã, je jistné z przëdarzënkama lëdzy w jich żëcym – gôdô ùsôdzca.

Najim Czëtińcóm bédëjemë czile rozmiszlaniów z ti Krziżewi Drodżi.

Pierszô Sztatura, tej chcemë le rozmiszlac, jak Pón Jezës òstôł skôzóny na smierc

Më tuwò na Pòmòrzim, Kaszëbach, Kòcewim mómë swòje wiôldżé môle smiercë: Piôsznica (...), chtërną më zwiemë Kaszëbską Gòlgòtą, Szpãgówsk (...), KL Stutthof (...). Skôzywanié na smierć je przëtomné w lëdzczi cywilizacji òd samégò pòczątkù, jak głoszą Swiãté Pismiona, òd dzecka Adama i Jewë, to je òd Kajna, chtëren skôzôł na smierc swòjégò bracynã Abla. Mòrdarstwò to je nôwëższi stãpiéń egòjizmù, selubnotë (...). Chcemë wëzdrzec na samégò Pana Bòga Òjca, chtëren tak baro niechôł sobiznã, że wëbrôł miłosc i swòjégò Jednorodnégò Sëna a Bòga Jezësa Christusa òddôł na krziżewą smierc i przez to zbawił lëdztwò całégò swiata. To nie bëła próba òfiarë, jaką przeżił Ôbróm, czej miôł stracëc na wôłtôrzu swòjégò jednorodnégò sëna Izaaka. To bëła prôwdzëwô òfiara. Tej chcemë sã mòdlëc, żebë më bëlë Miłoscą jak sóm Pón Bóg, a niechelë wszelejaką selubnotã.

 

50. Bezpaństwowiec

Urodził się w Prusach Wschodnich, czuł Mazurem, skazał go w Polsce niemiecki sąd, w ewidencji obozu w Dachau figurował jako bezpaństwowiec, na łożu śmierci powiedział niemieckiej pielęgniarce, że jest Polakiem. Był jednym z nielicznych przedstawicieli mazurskiej inteligencji. Nielicznych, bo prawie wszyscy Mazurzy, którym udało się zdobyć wykształcenie, z różnych powodów, najczęściej by nie szkodzić karierze, otwarcie deklarowali niemieckość. Kurt Alfred Obitz, autor pracy Dzieje ludu mazurskiego, był marzycielem i utopistą. Mazurów uważał za przedstawicieli osobnego narodu, protestował przeciwko przypisywaniu ich do kategorii niemieckich czy polskich, a za cel stawiał sobie utworzenie osobnego państwa wschodniopruskiego.


52.Gochy sercu bliskie

Wśród resztek domowej biblioteczki (rozdeptanej przez wyzwolicieli w 1945 r.) odnalazła się książeczka w marmurkowej oprawie pod katastroficznym tytułem Kaszubi giną. Konstanty Kościński, autor tego dziełka wydanego w 1905 r., wykazał, jak w ciągu XIX wieku kurczył się stan posiadania polskich majętności ziemskich na Kaszubach na rzecz własności niemieckiej. Po latach publikacja przeszła w inne ręce – wypożyczona przez chojnickiego bibliofila już do mnie nie wróciła. Książki mają swoje losy – mawiali starożytni. Przypomniałem sobie tamten drobiazg, otrzymawszy świeżo wydaną książkę tegoż autora. Prace Kościńskiego, zasłużonego a niemal zapomnianego historyka sprzed ponad stu lat, wydobył bowiem na światło dr Marian Fryda i opublikował w książce pt. Konstanty Kościński o Gochach. Z dziejów parafii w Borzyszkowach, Konarzynach i Przechlewie.

 

53.Gôchë sercu blësczé

Westrzód resztków domòwi biblioteczi (rozdeptóny bez wëzwòlicelów w 1945 rokù) nalazła sã ksążka w mòrãgòwati òprawie z katastroficzno brzëmiącym titlã „Kaszëbi dżiną”. Kònstanty Kòscyńsczi, aùtór tegò dokôzkù, co òstôł wëdóny w 1905 r., pòkôzôł, jak w XIX stalatim zmiésziwała sã miara pòlsczégò zemsczégò dobëtkù na Kaszëbach na rzecz miemiecczégò miectwa. Pò latach dokôz przeszedł w jinszé rãce – pòżëczony bez chònicczégò bibliofila ju do mie nie wrócył nazôd. Ksążczi mają swòje kawle – gôdalë przódëczasny. Jô miôł so przebôczoné nã ksążeczkã, czej dostôł jem swiéżo wëdóną ksążkã tegò prawie aùtora. Dokôzë Kòscyńsczégò, człowieka zasłużonégò, a wnetka zabôczonégò historika sprzed wicy jak sto latów, wëcygnął z niepamiãcë dr Marión Frida ë wëdôł w ksążce Konstanty Kościński o Gochach. Z dziejów parafii w Borzyszkowach, Konarzynach i Przechlewie.

 

54. Lektury
 

57. O pompowaniu balonika…

Wracam do tematu piłkarskiego. W przyszłym roku na boiska wybiegną najlepsze reprezentacje narodowe, aby stoczyć bój o tytuł mistrza świata. Finałowy turniej odbędzie się w Rosji. Reprezentacja Polski po udanym piłkarsko 2016 r. i świetnym wyniku na Mistrzostwach Europy stawiana jest w roli faworyta swojej grupy eliminacyjnej. Przypomnę, że rywalizujemy z reprezentacjami Danii i Rumunii oraz z Czarnogórą, Kazachstanem i Armenią. Wbrew pozorom ci ostatni to nie są łatwi rywale. Historia futbolu uczy, że wyjazdy na Kaukaz czy do Azji mogą przysporzyć problemów. Chciałbym się dziś skupić na owych pozorach.


58. Być kowalem swego szczęścia

Urodził się w Bytowie. Ukończył bytowski ogólniak. Zanim zdał maturę, miał już w ręku indeks Politechniki Gdańskiej. Dwa lata był doktorantem na Uniwersytecie w Hamburgu. Porzucił karierę naukową i wrócił w rodzinne strony, by… ręcznie robić noże!

Pasja silniejsza od kariery

Bogusz Gielniak mówi o sobie, że jest „nożorobem”. Rodzina określa to nieco inaczej. Nazywają go „Nożodziejem”. Przy użyciu kowadła, młotka i paru innych narzędzi potrafi wykonać dowolny nóż. Taki, jaki robiono dawniej, który będzie służył latami. Noże fascynowały mnie, od kiedy pamiętam, piękne w swojej prostocie, towarzyszące człowiekowi niemal od zawsze. To mało skomplikowane narzędzie, o niezliczonej ilości zastosowań i form, od surowych, roboczych, po dzieła sztuki – mówi. Na swojej stronie internetowej napisał, że nie pamięta, ile miał lat, gdy wykuł swoje pierwsze ostre narzędzie. To nie był jeszcze nóż, tylko maczeta. Brzydka, koślawa, wykuta z resoru do fiata 126p. Do dziś służy mu do rąbania drewna. Nie rozpoczęła co prawda serii wspaniałych noży, ale zasiała ziarno, które potrzebowało dużo czasu, żeby wykiełkować. I wykiełkowało w najmniej oczekiwanym momencie, w Budapeszcie na międzynarodowej konferencji naukowej, na którą trafił podczas drugiego roku pracy nad doktoratem. Na warsztatach dotyczących rozwoju kariery naukowej prowadzący polecił napisać, co młodzi naukowcy planowali osiągnąć za 5 lat. Jakie doświadczenia zrobić, jakie napisać prace naukowe, ile publikacji wydać, jakie stanowiska zdobyć. Bogusz nie potrafił sobie wyobrazić siebie na żadnym stanowisku: ani na uczelni, ani w instytucie badawczym, ani w dużej firmie. Jedyne o czym pomyślał, to to, że od dawna odsuwa w kąt marzenie o robieniu czegoś własnymi rękami. Czegoś użytecznego, wyjątkowego i pięknego. Podczas gdy wszyscy opisywali swoje wymarzone kariery naukowe, on narysował kowadło i siebie przy nim, z młotkiem w ręku. Gdy zadowolony z siebie podziwiałem, co mi wyszło, siedzący obok mnie Portugalczyk spojrzał na moją kartkę, po czym, patrząc mi w oczy, zapytał: „To co ty tu jeszcze robisz?”. Parę miesięcy później wróciłem do Polski. Profesor, u którego robiłem doktorat, zrozumiał to i życzył mi szczęścia. Wstępnie zakładałem, że robienie noży będzie zajęciem hobbystycznym. Podjąłem pracę w Bytowie i po godzinach zamierzałem zająć się swoją pasją. Jednak mocno się przeliczyłem co do ilości wolnego czasu. W efekcie w ciągu roku udało mi się zrobić tylko dwa proste noże, i to w czasie urlopu – wspomina Bogusz. Pięć lat temu postanowił pójść za głosem serca i dosłownie wziął swój los we własne ręce.

 

61. Klëka

67.Primum non nocere abò sztudium nocny zmianë

Sedzã w przëchòdni. Nocnô zmiana. Jidze drëgô gòdzëna żdaniô. Lëdzy skòpicą a doktórka trzimie i trzimie. Zeza cenëchnëch dwiérzi wszëtkò je czëc. Chto, kùli miôł gradów cepła, òd czedë ta chëra je, że sznëpa mù nie dôwô spac, że przëdało bë sã L-4, bò szef swinia i do robòtë nëkô. Jedna doktórka na całą przëchòdniã!

Jidã na òbzórczi òkòlô. Na najim piãtrze je gabinetów w groma. A tim wôżniészé są, jim wiãcy je dëbëltowëch nôzwësków na tôblëczkach przë nich. Nôwiãcy lëdzy sedzy w gabinece dżinekòloga. Ale nie są to pacjencë. Tam swòją nocną schòwã mô służba zdrowiô. Dokładno jeden chłop a pôrã białk. Ju jem zaczął so mekcëc, cëż òni tam robią, czej przez dwiérze doszło żdającëch w pòżdôwalnie, że ta a ta dostôwô na rãkã sztërë tësące trzësta a nick nie robi.

 

68. Môłczący brifka

– Brr – zadërgòtôł na pòwitanié mój drëch brifka, zlôzł z kòła, wlôzł bez rôczeniô w chëcze, sôdł so wëgódno na mòjim zeslu, a wezdrzôł nó miã proszącyma òczama. Kò zrobił jem mù ną harbatã, a niech sã chłop rozgrzeje. Widzec bëło, że òd tegò zymkòwégò zëmna mô òn krëwiã w żëłach zastojałą.

– Cëż je czëc nowégò? – zagadôł jem do niegò, czej łiknąn pierszi szluk.

– Stôrô biéda… – tëli le rzekł a zamôłkł.

– Tej to nie je wiele – przëzdrzôł jem sã ùwôżno na drëcha. Kò prôwdã rzec, chcôł jem sã pò ti zëmie co nowégò dowiedzec. Wa doch wiéta, że chto jak chto, ale brifka je nôlepszim zdrzódłã rozmajitëch wiadłów, pludrów a plestów.

Dłëgszi sztërk më sedzelë, môłczącë, tej jem sã spitôł:

– Në?

– Co?

– Czuł jem, że të béł jachóny na Dzéń Jednotë?

– Jo.

– Jak bëło?

– Fejn.

– Czuł jem, że rekòrdu nie bëło. Prôwda?

 
Joomla Templates - by Joomlage.com